Κεφάλαιο 1 — Samhain: Η Μεγάλη Νύχτα της Wicca και η Πύλη προς το Σκοτεινό Μισό του Έτους

 

Το Samhain είναι μία από τις σημαντικότερες γιορτές του σύγχρονου Wiccan Ετήσιου Κύκλου, του λεγόμενου Wheel of the Year. Σε πολλές Wiccan παραδόσεις κατατάσσεται ανάμεσα στα τέσσερα μεγάλα εποχικά Sabbats μαζί με το Imbolc, το Beltane και το Lughnasadh. Δεν πρέπει όμως να θεωρούμε ότι υπάρχει μία ενιαία τελετή που ακολουθούν όλοι οι Wiccans. Οι Gardnerian, Alexandrian και άλλες μυητικές παραδόσεις μπορεί να έχουν δικές τους τελετουργικές μορφές, μέρος των οποίων δεν δημοσιοποιείται, ενώ οι εκλεκτικοί και οι μοναχικοί Wiccans συχνά δημιουργούν προσωπικές μορφές εορτασμού.

Το Samhain συνδέεται σήμερα συνήθως με τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου προς την 1η Νοεμβρίου. Ιστορικά προέρχεται από παλαιότερη γαελική εποχική γιορτή που σηματοδοτούσε το τέλος της περιόδου της συγκομιδής και την έναρξη του σκοτεινού μισού του έτους. Οι ιστορικές πηγές τοποθετούν το Samhain περίπου ανάμεσα στη φθινοπωρινή ισημερία και το χειμερινό ηλιοστάσιο και το συνδέουν ιδιαίτερα με την Ιρλανδία και άλλες γαελικές περιοχές.

Το σημερινό Halloween και το Wiccan Samhain δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Το σύγχρονο Halloween περιλαμβάνει πολλές μεταγενέστερες λαϊκές, χριστιανικές, ευρωπαϊκές και αμερικανικές επιρροές. Παρ' όλα αυτά, ιστορικοί αναγνωρίζουν το αρχαίο Samhain ως μία από τις βασικές παραδόσεις που συνέβαλαν στην εξέλιξη του Halloween.

Για πολλούς σημερινούς Wiccans, η συγκεκριμένη νύχτα δεν είναι πρωτίστως γιορτή τρόμου. Είναι μία περίοδος μνήμης, θανάτου, αλλαγής, ολοκλήρωσης και αναγέννησης. Ο θάνατος εδώ αντιμετωπίζεται κυρίως ως μέρος του φυσικού κύκλου. Τα φύλλα πέφτουν, η γη μπαίνει στη χειμερινή της περίοδο, το φως μειώνεται και ο άνθρωπος καλείται συμβολικά να κοιτάξει όσα τελείωσαν στη ζωή του πριν ξεκινήσει ένας καινούργιος κύκλος.

Σε πολλές σύγχρονες Pagan και Wiccan αντιλήψεις συναντάμε την ιδέα ότι κατά το Samhain το «πέπλο» ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και τον κόσμο των νεκρών θεωρείται λεπτότερο. Πρόκειται για θρησκευτική και συμβολική πεποίθηση, όχι για κάτι που μπορεί να παρουσιαστεί ως επιστημονικά αποδεδειγμένο γεγονός. Η αντίληψη της συγκεκριμένης εποχής ως οριακής περιόδου ανάμεσα στους κόσμους έχει συνδεθεί τόσο με παλαιότερες αφηγήσεις για το Samhain όσο και με σύγχρονες Pagan πρακτικές.

Η προετοιμασία πριν από το Samhain

Η προετοιμασία μπορεί να αρχίσει αρκετές ημέρες πριν από τις 31 Οκτωβρίου. Πολλοί ασκούμενοι καθαρίζουν τον χώρο όπου πρόκειται να πραγματοποιήσουν την τελετή και οργανώνουν έναν εποχικό βωμό.

Ο βωμός μπορεί να περιέχει φωτογραφίες αγαπημένων ανθρώπων που έχουν πεθάνει, οικογενειακά ενθύμια, κεριά, μήλα, κολοκύθες, καρπούς, φθινοπωρινά φύλλα και άλλα αντικείμενα που συμβολίζουν την εποχή. Σύγχρονες Pagan πηγές καταγράφουν συχνά τη δημιουργία ancestor altar, δηλαδή βωμού αφιερωμένου στη μνήμη των προγόνων και των αγαπημένων νεκρών.

Ο σκοπός δεν είναι απαραίτητα η «επίκληση φαντασμάτων». Για αρκετούς Wiccans είναι περισσότερο μία τελετουργική πράξη μνήμης. Το άτομο μπορεί να κοιτάξει μια φωτογραφία ενός συγγενή, να θυμηθεί ιστορίες του, να ανάψει ένα κερί ή απλώς να μείνει για λίγα λεπτά σιωπηλό.

Σε ορισμένες παραδόσεις αφήνονται επίσης μικρές προσφορές φαγητού ή ποτού. Το Circle Sanctuary, ένας γνωστός σύγχρονος Pagan οργανισμός στις ΗΠΑ, περιγράφει μεταξύ των πρακτικών του Samhain την προετοιμασία δείπνου με μία θέση στο τραπέζι ή στον βωμό αφιερωμένη στους νεκρούς και την τοποθέτηση μικρής ποσότητας από το φαγητό και το ποτό ως συμβολική προσφορά.

Το Δείπνο των Νεκρών

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές σύγχρονες πρακτικές ονομάζεται συχνά Dumb Supper, δηλαδή ένα τελετουργικό γεύμα που πραγματοποιείται ολόκληρο ή εν μέρει μέσα στη σιωπή.

Οι συμμετέχοντες μπορεί να στρώσουν μια επιπλέον θέση για τους αγαπημένους που έχουν πεθάνει. Σε ορισμένες περιπτώσεις τοποθετείται εκεί λίγο από κάθε φαγητό που σερβίρεται. Η σιωπή χρησιμοποιείται ως τρόπος περισυλλογής και όχι ως προσπάθεια δημιουργίας τρόμου.

Κάποιος μπορεί να θυμηθεί τους γονείς, τους παππούδες, παλαιότερους συγγενείς, φίλους ή ακόμη και ανθρώπους που θεωρεί πνευματικούς δασκάλους του.

Το κεντρικό μήνυμα είναι:

«Δεν σας ξεχνούμε.»

Το τελετουργικό της νύχτας

Όταν φτάσει η νύχτα, ένας Wiccan που ακολουθεί τελετουργική πρακτική μπορεί να δημιουργήσει έναν ιερό χώρο ή κύκλο σύμφωνα με τη δική του παράδοση.

Ακολουθεί συχνά άναμμα κεριών ή φωτιάς, προσευχή, διαλογισμός, ανάμνηση των νεκρών και εποχικός συμβολισμός γύρω από το τέλος και την επανέναρξη του κύκλου της φύσης.

Η φωτιά έχει ιδιαίτερα ισχυρή θέση στη συμβολική γλώσσα του Samhain. Οι παλαιότερες αφηγήσεις για τη γιορτή αναφέρονται επίσης σε μεγάλες φωτιές, ενώ οι σημερινές πρακτικές μπορεί να χρησιμοποιούν από μια εξωτερική φωτιά μέχρι ένα απλό κερί σε έναν βωμό.

Σε ορισμένες μορφές σύγχρονης Wicca, η Θεά μπορεί αυτή την εποχή να παρουσιάζεται με όψεις που σχετίζονται με τη σοφία, το γήρας και τον σκοτεινό κύκλο της φύσης, ενώ ο Θεός συνδέεται με τον θάνατο, την άγρια φύση και τον κύκλο της αναγέννησης. Αυτές όμως είναι θεολογικές ερμηνείες συγκεκριμένων Wiccan ρευμάτων και όχι καθολικό δόγμα όλων των Wiccans.

Samhain και Μαντεία

Το Samhain έχει επίσης ισχυρή σχέση με τη μαντεία τόσο στη σύγχρονη Pagan κουλτούρα όσο και σε αφηγήσεις για τις παλαιότερες παραδόσεις της εποχής.

Ένας σημερινός ασκούμενος μπορεί να χρησιμοποιήσει Tarot, ρούνους, εκκρεμές, καθρέφτη, παρατήρηση φλόγας ή άλλες μορφές συμβολικής μαντικής. Σε σύγχρονες πρακτικές αναφέρονται επίσης τεχνικές όπως fire scrying και smoke scrying.

Ο στόχος σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι να «προβλέψει με βεβαιότητα το μέλλον», αλλά να χρησιμοποιήσει τα σύμβολα ως μέσο περισυλλογής σχετικά με ερωτήματα όπως:

Τι πρέπει να αφήσω πίσω μου;

Ποιο κεφάλαιο της ζωής μου τελειώνει;

Τι έμαθα κατά τη διάρκεια του προηγούμενου κύκλου;

Τι θέλω να αλλάξω στον επόμενο;

Έτσι το Samhain γίνεται ταυτόχρονα γιορτή των νεκρών και γιορτή των ζωντανών.

Τα σύμβολα του Samhain

Στους σύγχρονους βωμούς και εορτασμούς εμφανίζονται συχνά κολοκύθες, μήλα, εποχικοί καρποί, φθινοπωρινά φύλλα, κεριά, φωτογραφίες προγόνων και αναμνηστικά αντικείμενα. Το Circle Sanctuary αναφέρει επίσης φωτισμένες σκαλισμένες κολοκύθες, βωμούς μνήμης και προσφορές στους αγαπημένους νεκρούς ανάμεσα στις σύγχρονες μορφές εορτασμού.

Η κολοκύθα που σήμερα θεωρούμε σχεδόν αναπόσπαστο μέρος του Halloween είναι όμως μεταγενέστερη εξέλιξη και δεν πρέπει να παρουσιάζεται σαν αρχαίο Wiccan αντικείμενο. Η ίδια η Wicca είναι σύγχρονη θρησκεία και δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτούσια με την αρχαία κελτική θρησκεία.

Αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική:

Το αρχαίο Samhain ήταν γαελική εποχική γιορτή. Η Wicca είναι σύγχρονη θρησκευτική παράδοση που ενσωμάτωσε και επανερμήνευσε το Samhain μέσα στον δικό της Ετήσιο Κύκλο.

Η βαθύτερη έννοια της γιορτής

Το σημαντικότερο στοιχείο του Samhain δεν βρίσκεται στις μάσκες, στα τρομακτικά στολίδια ή στις ιστορίες φαντασμάτων.

Βρίσκεται στην ιδέα του ορίου.

Όριο ανάμεσα στο καλοκαίρι και στον χειμώνα.

Όριο ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι.

Όριο ανάμεσα σε αυτό που τελειώνει και σε αυτό που πρόκειται να αρχίσει.

Όριο ανάμεσα στη μνήμη και στη λήθη.

Και, μέσα στη θρησκευτική κοσμοαντίληψη πολλών Wiccans, συμβολικό όριο ανάμεσα στους ζωντανούς και στους νεκρούς.

Γι' αυτό το Samhain μπορεί να είναι ταυτόχρονα σκοτεινό και γαλήνιο. Υπενθυμίζει ότι στη φύση τίποτε δεν παραμένει για πάντα στην ίδια κατάσταση. Η ανάπτυξη ακολουθείται από παρακμή, ο χειμώνας από την άνοιξη και το τέλος ενός κύκλου από την αρχή ενός άλλου.

Έτσι, όταν το τελευταίο κερί του Samhain σβήσει, η τελετή δεν λέει απλώς ότι κάτι πέθανε.

Λέει ότι ο Κύκλος συνεχίζεται.