Κεφάλαιο 1: Η μαγεία που αναπνέει μέσα στη φύση

 

Από τότε που οι πρώτοι άνθρωποι άρχισαν να παρατηρούν τη φύση, τα φυτά αποτελούσαν κάτι περισσότερο από τροφή. Πρόσφεραν ξύλο για τη φωτιά, ίνες για την κατασκευή ρούχων, αρώματα, χρώματα και ουσίες που χρησιμοποιούνταν στην παραδοσιακή φροντίδα του σώματος. Παράλληλα, έγιναν σύμβολα ζωής, θανάτου, προστασίας και αναγέννησης. Ένα δέντρο που έχανε τα φύλλα του τον χειμώνα και πρασίνιζε ξανά την άνοιξη έμοιαζε να αποκαλύπτει ένα μεγάλο μυστήριο: η ζωή μπορεί να υποχωρεί προσωρινά χωρίς να εξαφανίζεται.

Τι είναι η Πράσινη Τέχνη;

Η Πράσινη Τέχνη, η πράσινη μαγεία ή βοτανομαγεία είναι σύγχρονες ονομασίες για πρακτικές που συνδέουν τον άνθρωπο με τα φυτά και τους κύκλους της φύσης. Δεν αποτελούν από μόνες τους μία ενιαία θρησκεία. Μπορούν να εμφανιστούν στη σύγχρονη witchcraft, στην εκλεκτική μαγεία, σε ορισμένες μορφές Wicca και σε προσωπικές πνευματικές πρακτικές.

Η ιστορική και μυητική Wicca έχει συγκεκριμένες παραδόσεις, τελετουργικά και γραμμές μύησης. Επομένως, δεν είναι σωστό να χαρακτηρίζουμε κάθε εργασία με βότανα ως Wicca. Κάποιος μπορεί να αγαπά τα φυτά και να ασκεί μια μορφή πράσινης μαγείας χωρίς να είναι Wiccan. Αντίστοιχα, ένας Wiccan μπορεί να ενδιαφέρεται περισσότερο για άλλες πλευρές της παράδοσής του και λιγότερο για τα βότανα.

Στην Πράσινη Τέχνη τα φυτά δεν αντιμετωπίζονται ως απλά αντικείμενα. Θεωρούνται ζωντανοί οργανισμοί που χρειάζονται χώμα, νερό, φως και φροντίδα. Η μαγική εργασία αρχίζει λοιπόν πριν από οποιαδήποτε τελετουργία. Αρχίζει όταν μαθαίνουμε το όνομα ενός φυτού, όταν αναγνωρίζουμε τις ανάγκες του και όταν αποφεύγουμε να το καταστρέψουμε.

Η αληθινή γνώση προηγείται της μαγείας

Η εξωτερική εμφάνιση ενός φυτού δεν αρκεί για την ασφαλή αναγνώρισή του. Δύο διαφορετικά είδη μπορεί να έχουν παρόμοια φύλλα ή άνθη, παρόλο που το ένα είναι ακίνδυνο και το άλλο δηλητηριώδες. Για τον λόγο αυτό δεν δοκιμάζουμε, δεν καίμε και δεν βάζουμε στο δέρμα μας ένα άγνωστο φυτό.

Η γνώση ενός βοτάνου περιλαμβάνει:

• Την επιστημονική και την κοινή ονομασία του.

• Το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται.

• Την περίοδο ανθοφορίας του.

• Τα μέρη του φυτού που μπορεί να είναι τοξικά.

• Τους κινδύνους για παιδιά και κατοικίδια.

• Την προστατευόμενη ή μη κατάσταση του είδους.

• Την ιστορία και τον συμβολισμό του.

• Τις πιθανές αλληλεπιδράσεις του με φάρμακα.

Οι πληροφορίες αυτές είναι σημαντικότερες από οποιαδήποτε μαγική αντιστοιχία. Ένα βότανο δεν γίνεται ασφαλές επειδή ένα βιβλίο το συνδέει με την προστασία ή τη θεραπεία. Οι συμβολικές ιδιότητες ανήκουν στην παράδοση και στη λαογραφία· δεν αντικαθιστούν την ιατρική και τη φαρμακολογική γνώση.

Πώς γεννιούνται οι μαγικές αντιστοιχίες;

Οι άνθρωποι συνέδεσαν τα φυτά με διαφορετικές έννοιες παρατηρώντας τα χαρακτηριστικά τους. Η δάφνη, για παράδειγμα, συνδέθηκε με τη νίκη και την τιμή επειδή από τα φύλλα της κατασκευάζονταν στεφάνια για νικητές και σημαντικά πρόσωπα. Το δεντρολίβανο συνδέθηκε με τη μνήμη και την ανάμνηση. Το τριαντάφυλλο έγινε σύμβολο αγάπης, ομορφιάς και πάθους. Ο κισσός, επειδή παραμένει πράσινος και αναρριχάται πάνω σε άλλες επιφάνειες, συμβόλισε την αντοχή και τον ισχυρό δεσμό.

Οι αντιστοιχίες δεν είναι παγκόσμιοι και αμετάβλητοι νόμοι. Ένα φυτό μπορεί να έχει διαφορετική σημασία από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή. Ακόμη και το χρώμα μπορεί να μεταβάλλει τον συμβολισμό του. Ένα κόκκινο τριαντάφυλλο μπορεί να θυμίζει τον έρωτα, ενώ ένα λευκό τριαντάφυλλο μπορεί να συμβολίζει την ειρήνη, την αγνότητα ή την ανάμνηση.

Γι’ αυτό κρατάμε τρεις διαφορετικές κατηγορίες πληροφοριών:

1. Επιστημονική γνώση: Τι είναι πραγματικά το φυτό και ποιοι κίνδυνοι συνδέονται με αυτό.

2. Ιστορική και λαογραφική γνώση: Τι πίστευαν διαφορετικές κοινωνίες για το φυτό.

3. Προσωπικός συμβολισμός: Τι συναισθήματα και αναμνήσεις δημιουργεί το φυτό σε εμάς.

Όταν οι τρεις κατηγορίες ανακατεύονται, μπορεί να δημιουργηθούν ανακρίβειες. Όταν διατηρούνται ξεχωριστές, η μελέτη γίνεται ασφαλέστερη και ουσιαστικότερη.

Η δύναμη της πρόθεσης

Στη σύγχρονη μαγική πρακτική η πρόθεση είναι ο σκοπός που δίνουμε σε μια συμβολική πράξη. Δεν είναι μια εντολή που υποχρεώνει τη φύση να πραγματοποιήσει την επιθυμία μας. Λειτουργεί περισσότερο σαν καθαρή δήλωση: «Αυτό θέλω να καλλιεργήσω στη ζωή μου και γι’ αυτό θα προσπαθήσω».

Αν κάποιος φυτέψει έναν σπόρο βασιλικού με πρόθεση να δημιουργήσει περισσότερη γαλήνη στο σπίτι του, ο βασιλικός δεν θα λύσει μαγικά όλες τις οικογενειακές δυσκολίες. Η καθημερινή φροντίδα του φυτού, όμως, μπορεί να του υπενθυμίζει ότι και οι ανθρώπινες σχέσεις χρειάζονται χρόνο, συνέπεια και προσοχή. Εδώ βρίσκεται μία από τις βαθύτερες πλευρές της Πράσινης Τέχνης: το φυτό γίνεται ζωντανό σύμβολο της αλλαγής που θέλουμε να πραγματοποιήσουμε.

Η φύση δεν είναι κατάστημα υλικών

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να αντιμετωπίζουμε το δάσος ή το βουνό σαν αποθήκη από την οποία μπορούμε να παίρνουμε ό,τι θέλουμε. Η υπεύθυνη πρακτική ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Δεν συλλέγουμε σπάνια ή προστατευόμενα φυτά, δεν κόβουμε όλα τα άνθη μιας περιοχής και δεν ξεριζώνουμε ένα φυτό όταν χρειαζόμαστε μόνο λίγα φύλλα.

Πριν συλλέξουμε κάτι, εξετάζουμε αν επιτρέπεται από τη νομοθεσία και αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε σωστά το είδος. Αποφεύγουμε περιοχές που έχουν ψεκαστεί, άκρες πολυσύχναστων δρόμων και σημεία με μολυσμένο έδαφος. Για τις περισσότερες συμβολικές πρακτικές είναι ασφαλέστερο να χρησιμοποιούμε ένα κοινό βότανο από αξιόπιστο κατάστημα ή ένα φυτό που καλλιεργήσαμε μόνοι μας.

Δεν είναι απαραίτητο να κόψουμε ένα φυτό για να συνδεθούμε μαζί του. Μπορούμε να το παρατηρήσουμε, να το φωτογραφίσουμε, να το ζωγραφίσουμε ή να καταγράψουμε το άρωμα και τα χρώματά του. Ο σεβασμός είναι ισχυρότερη πράξη από την κατοχή.

Η πρώτη άσκηση: γνωριμία με ένα φυτό

Για την πρώτη άσκηση δεν χρειάζεται τελετουργικός εξοπλισμός. Διάλεξε ένα ασφαλές και συνηθισμένο φυτό, όπως βασιλικό, δυόσμο ή δεντρολίβανο. Μην το καταναλώσεις και μην το κάψεις. Σκοπός είναι μόνο η προσεκτική παρατήρηση.

Κοίταξε τα φύλλα του. Παρατήρησε το σχήμα, τις γραμμές και τις μικρές διαφορές ανάμεσά τους. Δες προς ποια κατεύθυνση αναπτύσσεται και πώς αντιδρά στο φως. Αν γνωρίζεις ότι είναι ασφαλές, άγγιξε απαλά ένα φύλλο και παρατήρησε την υφή του. Μύρισέ το χωρίς να το φέρεις υπερβολικά κοντά στο πρόσωπό σου.

Στη συνέχεια γράψε στο ημερολόγιό σου:

• Το κοινό όνομα του φυτού.

• Την ημερομηνία της παρατήρησης.

• Το μέρος όπου βρίσκεται.

• Τα χρώματα και το άρωμά του.

• Τι συναίσθημα σου δημιουργεί.

• Ποια έννοια θα μπορούσε να συμβολίζει για εσένα.

• Ποια επιστημονική πληροφορία χρειάζεται να ερευνήσεις.

Αν το φυτό είναι δικό σου, πότισέ το μόνο εφόσον το χώμα και το συγκεκριμένο είδος το χρειάζονται. Το υπερβολικό πότισμα δεν αποτελεί μεγαλύτερη φροντίδα. Αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα ότι η καλή πρόθεση πρέπει να συνοδεύεται από πραγματική γνώση.

Ένας απλός συμβολικός διαλογισμός

Κάθισε κοντά στο φυτό και πάρε μερικές ήρεμες αναπνοές. Παρατήρησε ότι το φυτό δεν μεγαλώνει απότομα. Αναπτύσσεται λίγο κάθε ημέρα, ακόμη και όταν η αλλαγή δεν είναι άμεσα ορατή. Σκέψου έναν δικό σου στόχο που χρειάζεται την ίδια υπομονή.

Μπορείς να πεις:

«Όπως η ρίζα βρίσκει σταθερότητα και το φύλλο στρέφεται προς το φως, έτσι κι εγώ προχωρώ με υπομονή, γνώση και σεβασμό».

Τα λόγια αυτά δεν αποτελούν υπερφυσική εγγύηση. Είναι μια προσωπική υπενθύμιση ότι η αλλαγή χρειάζεται πράξεις. Μετά τον διαλογισμό, σημείωσε ένα μικρό βήμα που μπορείς πραγματικά να κάνεις για τον στόχο σου.

Το πρώτο μάθημα της Πράσινης Τέχνης

Το πρώτο μάθημα δεν είναι να απομνημονεύσουμε εκατοντάδες βότανα. Είναι να μάθουμε να παρατηρούμε. Ένας υπεύθυνος μελετητής της βοτανομαγείας δεν ρωτά μόνο «ποια δύναμη έχει αυτό το φυτό;». Ρωτά επίσης: «Ποιο είναι; Είναι ασφαλές; Από πού προέρχεται; Ποιος συμβολισμός το συνοδεύει; Μπορώ να το χρησιμοποιήσω χωρίς να βλάψω εμένα, τους άλλους ή τη φύση;»

Η Πράσινη Τέχνη αρχίζει όταν σταματάμε να βλέπουμε τα φυτά ως άψυχα μαγικά υλικά. Κάθε βλαστός είναι ένας ζωντανός οργανισμός και κάθε κήπος είναι μια κοινότητα ζωής. Η ουσιαστικότερη μαγεία βρίσκεται στη σχέση που δημιουργούμε με αυτήν την κοινότητα: μια σχέση γνώσης, φροντίδας, υπομονής και ευγνωμοσύνης.