Η Ιστορία της Χρήσης Πολύτιμων και Ημιπολύτιμων Λίθων

 

Κεφάλαιο 3: 

Η σχέση του ανθρώπου με τους κρυστάλλους και τους πολύτιμους λίθους είναι πολύ παλαιότερη από τη σύγχρονη Wicca.Πολύ πριν δημιουργηθούν οι σημερινές νεοπαγανιστικές παραδόσεις,οι άνθρωποι συνέλεγαν όμορφες πέτρες,τις χρησιμοποιούσαν ως κοσμήματα,φυλαχτά,σύμβολα κοινωνικής θέσης,αντικείμενα λατρείας και υλικά για τελετουργικά εργαλεία.Για να καταλάβουμε λοιπόν τη σημερινή χρήση των κρυστάλλων στη Wicca,πρέπει να ταξιδέψουμε αρκετές χιλιάδες χρόνια πίσω και να δούμε πώς διαφορετικοί πολιτισμοί αντιλαμβάνονταν αυτά τα φυσικά υλικά.Οι πρώτοι άνθρωποι δεν είχαν τη σύγχρονη επιστημονική γνώση της ορυκτολογίας.Δεν γνώριζαν την ακριβή χημική σύνθεση ενός λίθου ούτε τον τρόπο με τον οποίο σχηματιζόταν βαθιά μέσα στη Γη.Παρατηρούσαν όμως το χρώμα,τη λάμψη,την ανθεκτικότητα και τη σπανιότητά του.Ένας λίθος που δεν έμοιαζε με τα συνηθισμένα πετρώματα μπορούσε εύκολα να θεωρηθεί ιδιαίτερος ή ακόμη και ιερός.Από πολύ νωρίς οι πέτρες άρχισαν να αποκτούν συμβολικές σημασίες.Το κόκκινο μπορούσε να θυμίζει αίμα και ζωή.Το πράσινο μπορούσε να συνδέεται με φυτά και γονιμότητα.Το γαλάζιο μπορούσε να θυμίζει ουρανό και νερό.Το μαύρο μπορούσε να σχετίζεται με τη νύχτα,το άγνωστο ή την προστασία.Αυτοί οι συμβολισμοί δεν ήταν ίδιοι σε όλους τους πολιτισμούς,αλλά δείχνουν έναν βασικό μηχανισμό μέσα από τον οποίο ο άνθρωπος έδινε νόημα στα φυσικά υλικά.Στην αρχαία Αίγυπτο διάφοροι λίθοι χρησιμοποιούνταν σε κοσμήματα,σφραγίδες και ταφικά αντικείμενα.Το λάπις λάζουλι ήταν ιδιαίτερα πολύτιμο λόγω του βαθύ μπλε χρώματός του και συνδέθηκε με πολυτέλεια,βασιλική εξουσία και θρησκευτική εικονογραφία.Το υλικό αυτό δεν υπήρχε σε σημαντικά κοιτάσματα στην ίδια την Αίγυπτο και έφτανε μέσω εμπορικών δικτύων από μακρινές περιοχές,γεγονός που αύξανε την αξία του.Η καρνεόλη,με τις πορτοκαλί και κόκκινες αποχρώσεις της,χρησιμοποιήθηκε επίσης σε κοσμήματα και φυλαχτά.Τυρκουάζ,μαλαχίτης και άλλοι λίθοι εμφανίζονται σε αρχαιολογικά ευρήματα,δείχνοντας ότι οι Αιγύπτιοι δεν έβλεπαν τις πέτρες απλώς ως διακοσμητικά αντικείμενα αλλά συχνά τους απέδιδαν κοινωνική,θρησκευτική ή συμβολική σημασία.Στη Μεσοποταμία πολύτιμοι λίθοι χρησιμοποιούνταν επίσης σε κοσμήματα,κυλινδρικές σφραγίδες και αντικείμενα κύρους.Οι σφραγίδες ήταν ιδιαίτερα σημαντικές επειδή λειτουργούσαν ως προσωπικά σημάδια ταυτότητας και εξουσίας.Κατασκευάζονταν από διαφορετικά πετρώματα και συχνά έφεραν περίπλοκες παραστάσεις θεών,ανθρώπων και μυθολογικών σκηνών.Η επιλογή ενός συγκεκριμένου υλικού μπορούσε να σχετίζεται με την ανθεκτικότητα,τη σπανιότητα ή την αισθητική του αξία.Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο οι πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι χρησιμοποιούνταν σε κοσμήματα,δαχτυλίδια,σφραγιδόλιθους και καλλιτεχνικά αντικείμενα.Οι Έλληνες συγγραφείς ενδιαφέρθηκαν επίσης για τις ιδιότητες των ορυκτών και προσπάθησαν να τα ταξινομήσουν σύμφωνα με την εμφάνιση και τις παρατηρούμενες ιδιότητές τους.Η ίδια η λέξη «κρύσταλλος» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κρύσταλλος»,η οποία συνδεόταν με τον πάγο.Ο διαφανής χαλαζίας θεωρήθηκε κάποτε από ορισμένους αρχαίους συγγραφείς ότι είχε σχέση με πάγο που είχε παγώσει τόσο έντονα ώστε δεν μπορούσε πλέον να λιώσει.Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν είναι σωστό,αλλά η ιδέα δείχνει πόσο εντυπωσιακή ήταν η διαφανής εμφάνιση του χαλαζία στους ανθρώπους της εποχής.Οι Ρωμαίοι κληρονόμησαν και ανέπτυξαν πολλές από τις ελληνικές αντιλήψεις για τους λίθους.Πολύτιμες πέτρες χρησιμοποιούνταν ως κοσμήματα,σύμβολα πλούτου και σφραγίδες.Ρωμαίοι συγγραφείς κατέγραψαν επίσης ιστορίες και πεποιθήσεις σχετικά με τις υποτιθέμενες ιδιότητες διαφόρων λίθων.Ορισμένες από αυτές τις ιδέες πέρασαν αργότερα στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή παράδοση.Εδώ πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.Το γεγονός ότι ένας αρχαίος συγγραφέας απέδιδε μια ιδιότητα σε μια πέτρα δεν σημαίνει ότι αυτή η ιδιότητα έχει επιστημονικά αποδειχθεί.Σημαίνει όμως ότι έχουμε ιστορική μαρτυρία για την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης πίστης.Αυτός ο διαχωρισμός θα είναι βασικός σε ολόκληρο το βιβλίο μας.Στην Ινδία οι πολύτιμοι λίθοι απέκτησαν σημαντική θέση σε διαφορετικά θρησκευτικά,αστρολογικά και πολιτισμικά συστήματα.Ορισμένες παραδόσεις συνέδεσαν συγκεκριμένους λίθους με πλανήτες και αστρολογικές επιρροές.Οι αντιστοιχίες αυτές αποτελούν μέρος συγκεκριμένων ινδικών συστημάτων και δεν πρέπει να παρουσιάζονται αυτόματα ως Wiccan διδασκαλία.Η σύγχρονη εκλεκτική μαγεία συχνά δανείζεται ιδέες από διαφορετικούς πολιτισμούς,αλλά ένας υπεύθυνος μαθητής πρέπει να γνωρίζει από πού προέρχεται κάθε πρακτική.Στην Κίνα ο νεφρίτης απέκτησε τεράστια πολιτισμική σημασία.Χρησιμοποιήθηκε για κοσμήματα,τελετουργικά αντικείμενα και έργα τέχνης και συνδέθηκε με ιδέες όπως η αρετή,η κοινωνική θέση και η μακροζωία σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.Η θέση του νεφρίτη στον κινεζικό πολιτισμό είναι πολύ πιο βαθιά από τη σύγχρονη απλή φράση «πέτρα της τύχης» που μπορεί να συναντήσουμε σε ένα ηλεκτρονικό κατάστημα.Αυτό είναι ένα καλό παράδειγμα του γιατί πρέπει να μελετάμε την πολιτισμική ιστορία ενός ορυκτού και όχι μόνο τις σύντομες λίστες ιδιοτήτων που κυκλοφορούν σήμερα.Σε πολλές περιοχές της Αμερικής πριν από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία διαφορετικοί λαοί χρησιμοποιούσαν οψιδιανό,τυρκουάζ,νεφρίτη και άλλα υλικά για εργαλεία,κοσμήματα,θρησκευτικά αντικείμενα και τελετουργικές χρήσεις.Ο οψιδιανός ήταν ιδιαίτερα σημαντικός επειδή μπορεί να σπάσει δημιουργώντας εξαιρετικά κοφτερές ακμές.Για αυτό χρησιμοποιήθηκε πρακτικά σε λεπίδες και εργαλεία,ενώ παράλληλα μπορούσε να αποκτήσει τελετουργική σημασία.Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η πρακτική και η πνευματική χρήση ενός υλικού μπορούν να συνυπάρχουν.Ένας λίθος δεν χρειάζεται να είναι μόνο «μαγικός» ή μόνο «χρήσιμος».Σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς τα δύο επίπεδα ήταν στενά συνδεδεμένα.Κατά τον Μεσαίωνα στην Ευρώπη αναπτύχθηκαν κείμενα που είναι γνωστά γενικά ως lapidaries,δηλαδή έργα που περιέγραφαν διάφορες πέτρες και συχνά τους απέδιδαν φυσικές,ιατρικές,θρησκευτικές ή θαυματουργές ιδιότητες.Οι συγγραφείς αυτών των έργων αντλούσαν από αρχαιότερες πηγές,χριστιανικό συμβολισμό,λαογραφία και παρατηρήσεις της εποχής τους.Πολύτιμοι λίθοι εμφανίζονταν επίσης σε βασιλικά στέμματα,εκκλησιαστικά αντικείμενα και λειψανοθήκες.Η σπανιότητα και η ομορφιά τους τούς καθιστούσαν κατάλληλα σύμβολα εξουσίας και ιερότητας.Κατά την Αναγέννηση το ενδιαφέρον για τα ορυκτά,την αστρολογία,την αλχημεία και τη φυσική φιλοσοφία αυξήθηκε.Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να καταλάβουν τη φύση χρησιμοποιώντας ένα μείγμα παρατήρησης,αρχαίων κειμένων,φιλοσοφίας και θρησκευτικών αντιλήψεων.Σε αυτό το περιβάλλον οι πολύτιμοι λίθοι συνέχισαν να συνδέονται με πλανήτες,θεραπευτικές ιδιότητες και μυστικές αντιστοιχίες.Σταδιακά όμως η ανάπτυξη της σύγχρονης επιστήμης οδήγησε σε διαφορετικό τρόπο μελέτης των ορυκτών.Η κρυσταλλογραφία,η χημεία και η γεωλογία επέτρεψαν στους ερευνητές να καταλάβουν ότι το χρώμα,η σκληρότητα και η δομή ενός ορυκτού μπορούσαν να εξηγηθούν από τη σύνθεση και την εσωτερική του οργάνωση.Έτσι άρχισε να διαχωρίζεται περισσότερο η επιστημονική μελέτη από τις παραδοσιακές μαγικές και λαογραφικές αντιλήψεις.Κατά τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα,διάφορα αποκρυφιστικά κινήματα στην Ευρώπη και την Αμερική ανέπτυξαν περίπλοκα συστήματα αντιστοιχιών.Χρώματα,πλανήτες,ζώδια,στοιχεία,βότανα,μέταλλα και λίθοι μπορούσαν να συνδέονται μεταξύ τους μέσα σε ένα οργανωμένο τελετουργικό σύστημα.Αυτές οι ιδέες επηρέασαν έμμεσα ή άμεσα πολλές μεταγενέστερες μορφές σύγχρονης μαγείας.Όταν η Wicca εμφανίστηκε στη Βρετανία τον εικοστό αιώνα,δεν δημιουργήθηκε μέσα σε πολιτισμικό κενό.Υπήρχαν ήδη αποκρυφιστικά κινήματα,τελετουργική μαγεία,λαογραφικές συλλογές,ρομαντικές αντιλήψεις για την προχριστιανική Ευρώπη και αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη φύση και τον παγανισμό.Η πρώιμη Wicca επηρεάστηκε από διαφορετικά ρεύματα,αλλά οι κρύσταλλοι δεν αποτελούσαν το κεντρικό σύστημα που συναντάμε σήμερα σε πολλά σύγχρονα βιβλία witchcraft.Η μεγάλη έκρηξη ενδιαφέροντος για τους κρυστάλλους εμφανίστηκε ιδιαίτερα κατά το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα,όταν το New Age κίνημα έγινε δημοφιλές.Τότε άρχισαν να κυκλοφορούν όλο και περισσότερα βιβλία που συνέδεαν συγκεκριμένους κρυστάλλους με συναισθήματα,ενεργειακά κέντρα,διαλογισμό,προστασία,αγάπη,ευημερία και προσωπική ανάπτυξη.Πολλά από τα σημερινά συστήματα crystal healing προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από αυτή την περίοδο και όχι από κάποια ενιαία αρχαία παράδοση.Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τον μαθητή της Wicca.Στο διαδίκτυο μπορεί να διαβάσεις ότι «οι αρχαίες μάγισσες χρησιμοποιούσαν πάντα αμέθυστο για πνευματική προστασία» ή ότι «οι Wiccans χρησιμοποιούν υποχρεωτικά σεληνίτη στην Πανσέληνο».Τέτοιες απόλυτες δηλώσεις συχνά δεν μπορούν να υποστηριχθούν ιστορικά.Μπορεί πράγματι ένας λίθος να έχει παλιά ιστορία,αλλά η συγκεκριμένη σύγχρονη αντιστοιχία του μπορεί να είναι πολύ νεότερη.Για αυτό πρέπει να κάνουμε μια μικρή ιστορική έρευνα πριν χαρακτηρίσουμε κάτι «αρχαίο».Ένας χρήσιμος τρόπος είναι να χωρίζουμε τις πληροφορίες σε τέσσερις κατηγορίες.Η πρώτη κατηγορία είναι η ορυκτολογία.Εδώ καταγράφουμε πραγματικά στοιχεία όπως χημική σύσταση,σκληρότητα,κρυσταλλικό σύστημα και γεωλογική προέλευση.Η δεύτερη είναι η ιστορική χρήση.Εδώ εξετάζουμε αρχαιολογικά ευρήματα και αξιόπιστες γραπτές πηγές.Η τρίτη είναι η λαογραφία και ο παραδοσιακός συμβολισμός.Εδώ καταγράφουμε τι πίστευαν συγκεκριμένοι άνθρωποι σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο.Η τέταρτη είναι η σύγχρονη μαγική αντιστοιχία.Εδώ μπορούμε να γράψουμε ότι ένας λίθος χρησιμοποιείται σήμερα από κάποιους Wiccans,witches ή New Age practitioners με συγκεκριμένο συμβολισμό.Με αυτόν τον τρόπο δεν μπερδεύουμε τις διαφορετικές εποχές.Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον αμέθυστο.Γνωρίζουμε ότι είναι μοβ ποικιλία χαλαζία.Αυτό είναι ορυκτολογικό γεγονός.Γνωρίζουμε επίσης ότι χρησιμοποιήθηκε ιστορικά ως πολύτιμος λίθος σε διαφορετικούς πολιτισμούς.Αυτό είναι ιστορικό γεγονός.Υπήρξαν επίσης παλιές πεποιθήσεις σχετικά με τις ιδιότητές του.Αυτό είναι ιστορική λαογραφία ή συμβολισμός.Σήμερα χρησιμοποιείται συχνά στη σύγχρονη witchcraft και στο New Age για διαλογισμό,ηρεμία και πνευματική συγκέντρωση.Αυτό είναι σύγχρονη αντιστοιχία.Όταν παρουσιάζουμε αυτές τις πληροφορίες χωριστά,έχουμε πολύ πιο καθαρή εικόνα.Το ίδιο πρέπει να κάνουμε με κάθε κρύσταλλο που θα μελετήσουμε.Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι το εμπόριο.Οι πολύτιμοι λίθοι ταξίδευαν για χιλιάδες χρόνια μέσα από μεγάλες εμπορικές διαδρομές.Ένας λίθος μπορούσε να εξορυχθεί σε μία περιοχή,να περάσει από πολλούς εμπόρους και τελικά να φτάσει σε έναν πολιτισμό χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.Έτσι μεταφέρονταν όχι μόνο τα ίδια τα υλικά αλλά μερικές φορές και ιστορίες,ονόματα και συμβολισμοί.Αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί είναι δύσκολο να πούμε ότι ένας κρύσταλλος «ανήκει» αποκλειστικά σε μία παράδοση.Παράλληλα όμως πρέπει να σεβόμαστε τις ιδιαίτερες πολιτισμικές σημασίες που έχει ένας λίθος για συγκεκριμένους λαούς και να μην τις μετατρέπουμε όλες σε μια γενική λίστα «μαγικών ιδιοτήτων».Στη σημερινή εποχή το διαδίκτυο έχει δημιουργήσει μια νέα φάση στην ιστορία των κρυστάλλων.Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορούμε να βρούμε εκατοντάδες ιστοσελίδες που αποδίδουν ιδιότητες σε οποιονδήποτε λίθο.Το πρόβλημα είναι ότι πολλές ιστοσελίδες αντιγράφουν η μία την άλλη χωρίς να αναφέρουν πηγές.Έτσι μια σύγχρονη ιδέα μπορεί μέσα σε λίγα χρόνια να φαίνεται σαν παλιά παράδοση επειδή επαναλαμβάνεται παντού.Ο προχωρημένος μαθητής πρέπει να μάθει να ρωτά:Ποια είναι η αρχική πηγή;Πότε εμφανίζεται για πρώτη φορά αυτή η αντιστοιχία;Υπάρχει αρχαιολογική ή ιστορική τεκμηρίωση;Προέρχεται από Wicca,από τελετουργική μαγεία,από New Age ή από έναν συγκεκριμένο πολιτισμό;Αυτές οι ερωτήσεις μετατρέπουν την απλή συλλογή πληροφοριών σε πραγματική μελέτη.Υπάρχει επίσης η σύγχρονη εμπορική διάσταση.Οι κρύσταλλοι αποτελούν σήμερα μεγάλη αγορά και αυτό σημαίνει ότι μερικές φορές δημιουργούνται εντυπωσιακοί ισχυρισμοί για να αυξηθεί η αξία ενός προϊόντος.Ονόματα όπως «μοναδικός θεραπευτικός κρύσταλλος»,«υπερενεργειακή πέτρα» ή «σπάνιος λίθος υψηλής δόνησης» δεν αποτελούν επιστημονικές κατηγορίες.Ορισμένες φορές ακόμη και εμπορικές ονομασίες παρουσιάζονται σαν ξεχωριστά ορυκτά,ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να είναι γνωστά υλικά με διαφορετικό όνομα ή τεχνητή επεξεργασία.Για αυτό η βασική γνώση ορυκτολογίας προστατεύει τον μαθητή όχι μόνο από ιστορικά λάθη αλλά και από εμπορική παραπλάνηση.Η ιστορία των κρυστάλλων μας διδάσκει τελικά κάτι πολύ σημαντικό.Οι άνθρωποι πάντοτε έδιναν νόημα στις πέτρες,αλλά αυτό το νόημα άλλαζε από πολιτισμό σε πολιτισμό και από εποχή σε εποχή.Δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος,αμετάβλητος πίνακας που να λέει ότι κάθε κρύσταλλος είχε πάντοτε την ίδια μαγική σημασία.Η σύγχρονη Wicca και witchcraft κληρονόμησαν ένα τεράστιο μωσαϊκό ιδεών από αρχαίους πολιτισμούς,μεσαιωνικές παραδόσεις,αποκρυφισμό,λαογραφία,New Age και προσωπική πρακτική.Η γνώση αυτής της ιστορίας μας επιτρέπει να δουλεύουμε με τους κρυστάλλους με μεγαλύτερο σεβασμό και ακρίβεια.Δεν χρειάζεται να επινοούμε μια ψεύτικη αρχαιότητα για να είναι ένας κρύσταλλος σημαντικός στη σύγχρονη πρακτική μας.Μπορούμε απλώς να πούμε ότι μια συγκεκριμένη αντιστοιχία είναι σύγχρονη και ότι την επιλέγουμε επειδή έχει νόημα μέσα στο προσωπικό ή τελετουργικό μας σύστημα.Αυτό κάνει την πρακτική πιο ειλικρινή και ταυτόχρονα πιο βαθιά.Στο επόμενο κεφάλαιο θα περάσουμε από την ιστορία στην πρακτική παρατήρηση και θα μάθουμε πώς αναγνωρίζουμε έναν κρύσταλλο εξετάζοντας το χρώμα,τη λάμψη,τη διαφάνεια,τη σκληρότητα,τη μορφή και άλλα βασικά χαρακτηριστικά του.