Κεφάλαιο 2 Πώς Διαβάζουμε Σωστά ένα Βοτανικό Όνομα: Γένος, Είδος και η Γλώσσα της Ταξινόμησης

 

Όταν αρχίζουμε να μελετάμε σοβαρά τα φυτά στη Wicca, ένα από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να μάθουμε είναι πώς διαβάζεται σωστά ένα επιστημονικό βοτανικό όνομα.Τα κοινά ονόματα των φυτών είναι χρήσιμα στην καθημερινή ζωή, αλλά συχνά δημιουργούν σύγχυση.Ένα φυτό μπορεί να έχει διαφορετικό όνομα από περιοχή σε περιοχή, ενώ μερικές φορές το ίδιο κοινό όνομα χρησιμοποιείται για δύο διαφορετικά είδη.Η επιστημονική ονομασία δημιουργήθηκε ακριβώς για να αποφεύγεται αυτή η ασάφεια.Όταν ένας βοτανολόγος γράφει Salvia officinalis, γνωρίζουμε ότι αναφέρεται σε συγκεκριμένο είδος φυτού και όχι γενικά σε οποιοδήποτε φυτό ονομάζεται φασκόμηλο.Για τον προχωρημένο μελετητή της Wicca αυτή η ακρίβεια είναι σημαντική, επειδή οι τελετουργικές αντιστοιχίες, η ασφάλεια και η ιστορική χρήση ενός φυτού μπορούν να αλλάζουν σημαντικά από είδος σε είδος.

Γιατί χρησιμοποιούνται λατινικά ονόματα

Οι επιστημονικές ονομασίες των φυτών βασίζονται κυρίως σε λατινοποιημένες λέξεις.Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα ονόματα προέρχονται αυστηρά από την αρχαία λατινική γλώσσα.Πολλά προέρχονται από ελληνικές λέξεις, από ονόματα ανθρώπων, από γεωγραφικές περιοχές ή από χαρακτηριστικά του φυτού και μετατρέπονται σε μορφή κατάλληλη για τη διεθνή επιστημονική ονοματολογία.Η χρήση ενός διεθνούς συστήματος επιτρέπει σε έναν ερευνητή στην Ελλάδα, έναν βοτανολόγο στην Αγγλία και έναν επιστήμονα στην Ιαπωνία να γνωρίζουν ότι μιλούν για το ίδιο είδος.Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν αναζητούμε αξιόπιστες πληροφορίες για ένα βότανο.

Το διώνυμο σύστημα

Η βασική επιστημονική ονομασία ενός είδους αποτελείται συνήθως από δύο λέξεις.Αυτό ονομάζεται διώνυμη ονοματολογία.Η πρώτη λέξη είναι το γένος και η δεύτερη είναι το ειδικό επίθετο.Μαζί σχηματίζουν το όνομα του είδους.Για παράδειγμα, στο Rosmarinus officinalis, που ήταν η παραδοσιακή επιστημονική ονομασία του δενδρολίβανου, η λέξη Rosmarinus δήλωνε το γένος και η λέξη officinalis το συγκεκριμένο είδος.Σήμερα το δενδρολίβανο ταξινομείται συνήθως ως Salvia rosmarinus, επειδή νεότερες βοτανικές έρευνες το ενέταξαν στο γένος Salvia.Αυτό το παράδειγμα μας δείχνει ότι ακόμη και η επιστημονική ταξινόμηση μπορεί να αλλάξει όταν αποκτούμε νέα δεδομένα.

Τι είναι το γένος

Το γένος είναι μία κατηγορία που περιλαμβάνει συγγενικά είδη.Μπορούμε να το φανταστούμε σαν μία μεγάλη οικογένεια μέσα στην οποία υπάρχουν διαφορετικά αλλά στενά συγγενικά φυτά.Για παράδειγμα το γένος Salvia περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη.Ένα από αυτά είναι το Salvia officinalis, το γνωστό κοινό φασκόμηλο.Ένα άλλο είναι το Salvia rosmarinus, το δενδρολίβανο.Παρόλο που αυτά τα φυτά δεν μοιάζουν απόλυτα μεταξύ τους, η σύγχρονη ταξινομική έρευνα δείχνει ότι είναι αρκετά συγγενικά ώστε να ανήκουν στο ίδιο γένος.

Τι είναι το είδος

Το είδος είναι πιο συγκεκριμένη κατηγορία.Όταν γράφουμε ολόκληρη την επιστημονική ονομασία, αναφερόμαστε σε ένα συγκεκριμένο είδος.Για παράδειγμα η λέξη Lavandula δηλώνει το γένος της λεβάντας.Το Lavandula angustifolia είναι ένα συγκεκριμένο είδος λεβάντας.Το Lavandula stoechas είναι άλλο είδος.Αν πούμε απλώς «λεβάντα», δεν γνωρίζουμε απαραίτητα ποιο είδος έχουμε μπροστά μας.Για απλή διακόσμηση αυτό μπορεί να μην έχει μεγάλη σημασία.Για βοτανική μελέτη, τελετουργική καταγραφή ή ζητήματα ασφάλειας όμως η διαφορά μπορεί να είναι σημαντική.

Πώς γράφεται σωστά ένα επιστημονικό όνομα

Η πρώτη λέξη, δηλαδή το γένος, αρχίζει πάντοτε με κεφαλαίο γράμμα.Η δεύτερη λέξη γράφεται με πεζό.Έτσι γράφουμε Salvia officinalis και όχι salvia Officinalis.Στην επιστημονική γραφή το διώνυμο όνομα συνήθως γράφεται με πλάγια γράμματα.Αν γράφουμε με το χέρι, μπορούμε παραδοσιακά να υπογραμμίζουμε τις δύο λέξεις.Αυτή η μικρή λεπτομέρεια βοηθά να ξεχωρίζει καθαρά η επιστημονική ονομασία από το υπόλοιπο κείμενο.

Τι σημαίνει η λέξη officinalis

Θα συναντήσεις συχνά τη λέξη officinalis σε ονόματα φυτών.Παραδείγματα είναι Salvia officinalis και Melissa officinalis.Η λέξη συνδέεται ιστορικά με φυτά που χρησιμοποιούνταν σε φαρμακευτικές ή βοτανολογικές παραδόσεις.Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε φυτό έχει τη λέξη officinalis είναι αυτομάτως ασφαλές ή κατάλληλο για αυτοθεραπεία.Η επιστημονική ονομασία μας βοηθά να ταυτοποιήσουμε το είδος, όχι να αποφασίσουμε μόνο από το όνομα πώς πρέπει να χρησιμοποιηθεί.

Τι σημαίνει vulgaris

Η λέξη vulgaris εμφανίζεται επίσης σε πολλά επιστημονικά ονόματα.Στα λατινικά σχετίζεται με την έννοια του κοινού ή συνηθισμένου.Η Artemisia vulgaris, για παράδειγμα, είναι η κοινή αρτεμισία.Η λέξη vulgaris εδώ δεν έχει αρνητική σημασία.Απλώς χρησιμοποιείται ταξινομικά για να ξεχωρίζει ένα συγκεκριμένο είδος μέσα στο γένος Artemisia.

Τι σημαίνει angustifolia

Η λέξη angustifolia προέρχεται από λατινικές ρίζες που αναφέρονται σε στενά φύλλα.Έτσι το όνομα Lavandula angustifolia περιγράφει ένα μορφολογικό χαρακτηριστικό του φυτού.Πολλά επιστημονικά ονόματα δίνουν μικρές πληροφορίες για την εμφάνιση, την περιοχή καταγωγής, το άρωμα ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό του είδους.Όσο περισσότερο μαθαίνουμε αυτά τα ονόματα, τόσο περισσότερο αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τη λογική πίσω από αυτά.

Οικογένεια φυτών

Πάνω από το γένος υπάρχει μία μεγαλύτερη ταξινομική κατηγορία που ονομάζεται οικογένεια.Πολλά γνωστά αρωματικά φυτά της Μεσογείου ανήκουν στην οικογένεια Lamiaceae.Σε αυτή βρίσκονται μεταξύ άλλων η μέντα, το θυμάρι, η λεβάντα, το φασκόμηλο και το δενδρολίβανο.Τα φυτά μιας οικογένειας μπορεί να μοιράζονται ορισμένα μορφολογικά ή εξελικτικά χαρακτηριστικά.Η γνώση της οικογένειας μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή να κατανοήσει καλύτερα τις συγγένειες ανάμεσα στα φυτά.

Παράδειγμα με το θυμάρι

Το θυμάρι δεν είναι ένα μόνο φυτό.Το γένος Thymus περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη.Ένα γνωστό είδος είναι το Thymus vulgaris.Αν διαβάσουμε ένα παλιό ή σύγχρονο κείμενο που αναφέρει απλώς «θυμάρι», πρέπει να γνωρίζουμε ότι μπορεί να μην είναι σαφές ποιο είδος εννοείται.Αυτό είναι πολύ σημαντικό όταν ερευνούμε παραδοσιακές χρήσεις ή επιστημονικές πληροφορίες.

Παράδειγμα με τη μέντα

Το ίδιο συμβαίνει με τη μέντα.Το γένος Mentha περιλαμβάνει πολλά είδη και υβρίδια.Η Mentha spicata είναι ο δυόσμος.Η Mentha × piperita είναι η μέντα peppermint, ένα υβρίδιο που χρησιμοποιείται πολύ συχνά σε αρωματικά και φυτικά προϊόντα.Αν γράψουμε απλώς «μέντα» στο Book of Shadows, μπορεί μετά από χρόνια να μην θυμόμαστε ποιο ακριβώς φυτό χρησιμοποιούσαμε.Για αυτό η επιστημονική ονομασία κάνει την καταγραφή πολύ πιο ακριβή.

Παράδειγμα με την αρτεμισία

Το γένος Artemisia περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη.Η Artemisia vulgaris είναι ένα από αυτά.Η Artemisia absinthium είναι διαφορετικό είδος, γνωστό ως αψιθιά.Η Artemisia annua είναι επίσης διαφορετικό είδος.Αυτά τα φυτά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν να είναι το ίδιο πράγμα μόνο επειδή ανήκουν στο ίδιο γένος.Οι χημικές ουσίες, οι παραδοσιακές χρήσεις και οι προφυλάξεις μπορεί να διαφέρουν.

Γιατί αυτό είναι σημαντικό στη Wicca

Στη σύγχρονη witchcraft κυκλοφορούν πολλές λίστες που αναφέρουν απλώς «sage», «mugwort», «lavender» ή «mint».Αυτό είναι αρκετό μόνο για πολύ γενικό συμβολισμό.Αν όμως θέλουμε πραγματικά προχωρημένη γνώση, πρέπει να ρωτάμε ποιο είδος εννοείται.Έτσι αποφεύγουμε να μεταφέρουμε μία ιδιότητα από ένα φυτό σε άλλο μόνο επειδή έχουν παρόμοιο κοινό όνομα.

Η επιστημονική ονομασία δεν είναι μαγικό όνομα

Μερικές φορές στη σύγχρονη εσωτερική βιβλιογραφία τα λατινικά ονόματα παρουσιάζονται σχεδόν σαν «κρυφά ονόματα» των φυτών.Αυτό δεν είναι ιστορικά ακριβές.Η επιστημονική ονοματολογία δημιουργήθηκε για επιστημονική ταξινόμηση και επικοινωνία.Δεν αποτελεί από μόνη της μαγικό σύστημα.Ένας Wiccan μπορεί φυσικά να αισθάνεται ότι η γνώση του πραγματικού ονόματος ενός φυτού ενισχύει την προσωπική του σχέση με αυτό.Αυτό όμως είναι προσωπική πνευματική ερμηνεία και πρέπει να ξεχωρίζει από τη βοτανική επιστήμη.

Πότε αλλάζουν τα επιστημονικά ονόματα

Η ταξινόμηση των φυτών δεν είναι απολύτως στατική.Καθώς οι επιστήμονες αποκτούν περισσότερες πληροφορίες, ιδιαίτερα μέσα από γενετικές αναλύσεις, μπορεί να ανακαλύψουν ότι ένα φυτό ανήκει σε διαφορετικό γένος από αυτό που πιστευόταν παλαιότερα.Τότε το επιστημονικό του όνομα μπορεί να αλλάξει.Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστήμη «δεν ξέρει τι κάνει».Σημαίνει ότι το σύστημα διορθώνεται καθώς αυξάνεται η γνώση.

Το παράδειγμα του δενδρολίβανου ξανά

Για πολλά χρόνια το δενδρολίβανο ήταν γνωστό επιστημονικά ως Rosmarinus officinalis.Μετά από σύγχρονες ταξινομικές μελέτες τοποθετήθηκε στο γένος Salvia και το αποδεκτό όνομα έγινε Salvia rosmarinus.Σε παλαιότερα βιβλία θα συναντήσεις ακόμη το Rosmarinus officinalis.Αν γνωρίζεις αυτή την αλλαγή, δεν θα νομίσεις ότι πρόκειται για δύο διαφορετικά φυτά.

Τι είναι συνώνυμο όνομα

Στη βοτανική μπορεί να συναντήσεις την έννοια του συνωνύμου.Ένα συνώνυμο είναι ένα παλαιότερο ή εναλλακτικό επιστημονικό όνομα που έχει χρησιμοποιηθεί για το ίδιο είδος.Όταν κάνουμε έρευνα για κάποιο φυτό, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε και τα σημαντικότερα συνώνυμά του.Έτσι μπορούμε να βρίσκουμε πληροφορίες τόσο σε παλιά όσο και σε νέα βιβλία.

Τι σημαίνει το σύμβολο ×

Στις επιστημονικές ονομασίες μπορεί να εμφανιστεί το σύμβολο ×.Αυτό χρησιμοποιείται συχνά για να δείξει ότι ένα φυτό είναι υβρίδιο.Για παράδειγμα Mentha × piperita.Το φυτό αυτό προέρχεται από διασταύρωση άλλων ειδών μέντας.Η γνώση αυτής της λεπτομέρειας μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε γιατί ένα φυτό έχει διαφορετικό άρωμα ή διαφορετική χημική σύνθεση από συγγενικά είδη.

Τι είναι ποικιλία και cultivar

Μερικές φορές μετά το όνομα του είδους μπορεί να υπάρχουν επιπλέον πληροφορίες.Μία φυσική ποικιλία μπορεί να σημειώνεται με την ένδειξη var.Στην κηπουρική συναντάμε επίσης cultivars, δηλαδή καλλιεργούμενες ποικιλίες που έχουν επιλεγεί από ανθρώπους για συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.Αυτό μπορεί να αφορά διαφορετικό χρώμα λουλουδιών, άρωμα, μέγεθος ή μορφή.Για τελετουργική κηπουρική είναι χρήσιμο να καταγράφουμε ακόμη και την ποικιλία αν τη γνωρίζουμε.

Πώς θα κρατάμε τα ονόματα στο Book of Shadows

Από εδώ και πέρα, όταν καταγράφουμε ένα φυτό, θα γράφουμε πρώτα το κοινό ελληνικό όνομα.Από κάτω θα γράφουμε την επιστημονική ονομασία.Μετά θα σημειώνουμε την οικογένεια.Έπειτα θα καταγράφουμε πιθανές παλαιότερες επιστημονικές ονομασίες αν είναι σημαντικές.Τέλος θα γράφουμε τα κοινά ονόματα στα αγγλικά όταν αυτά είναι χρήσιμα για διεθνή έρευνα.

Παράδειγμα καταγραφής

Κοινό όνομα: Δενδρολίβανο.
Επιστημονικό όνομα: Salvia rosmarinus.
Παλαιότερο επιστημονικό όνομα: Rosmarinus officinalis.
Οικογένεια: Lamiaceae.
Αγγλικό όνομα: Rosemary.
Τύπος φυτού: Αειθαλής αρωματικός θάμνος.
Παρατήρηση: Χρησιμοποιείται ευρέως στη Μεσόγειο και εμφανίζεται συχνά στη σύγχρονη μαγική βιβλιογραφία.
Με αυτόν τον τρόπο η σελίδα μας είναι χρήσιμη τόσο για βοτανική όσο και για Wiccan μελέτη.

Πώς να κάνεις σωστή αναζήτηση

Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για ένα φυτό, μην ψάχνεις μόνο το κοινό του όνομα.Χρησιμοποίησε την επιστημονική ονομασία.Αν για παράδειγμα ψάξεις μόνο «sage», μπορεί να εμφανιστούν πληροφορίες για πολλά διαφορετικά είδη.Αν ψάξεις Salvia officinalis, τα αποτελέσματα γίνονται πολύ πιο συγκεκριμένα.Για Wiccan έρευνα μπορείς μετά να κάνεις ξεχωριστή αναζήτηση για την ιστορία, τη λαογραφία και τις σύγχρονες μαγικές αντιστοιχίες του συγκεκριμένου είδους.

Τρεις διαφορετικές ερωτήσεις που πρέπει να κάνεις

Όταν μελετάς ένα βότανο, κάνε τρεις διαφορετικές ερωτήσεις.Πρώτη ερώτηση:«Ποιο ακριβώς είδος είναι αυτό;».Δεύτερη ερώτηση:«Τι γνωρίζουμε επιστημονικά και ιστορικά για αυτό;».Τρίτη ερώτηση:«Ποιους συμβολισμούς του αποδίδουν η Wicca, ο σύγχρονος Paganism ή άλλες μαγικές παραδόσεις;».Αν απαντάς χωριστά σε αυτές τις τρεις ερωτήσεις, μειώνεις σημαντικά την πιθανότητα να μπερδέψεις γεγονότα και συμβολισμούς.

Η ταξινόμηση ως χάρτης συγγένειας

Μπορούμε να φανταστούμε τη βοτανική ταξινόμηση σαν έναν μεγάλο χάρτη συγγένειας.Στην κορυφή υπάρχουν πολύ μεγάλες ομάδες και όσο προχωράμε προς τα κάτω φτάνουμε σε όλο και πιο συγκεκριμένες κατηγορίες.Για το επίπεδο αυτού του βιβλίου δεν χρειάζεται να απομνημονεύσεις αμέσως ολόκληρη τη βοτανική ιεραρχία.Αρκεί αρχικά να γνωρίζεις καλά οικογένεια, γένος και είδος.Αργότερα θα εξετάσουμε περισσότερες λεπτομέρειες.

Άσκηση προχωρημένου μαθητή

Διάλεξε πέντε φυτά που γνωρίζεις καλά από την καθημερινότητά σου.Μπορείς να επιλέξεις δενδρολίβανο, λεβάντα, βασιλικό, θυμάρι και μέντα.Για κάθε φυτό βρες το σωστό επιστημονικό όνομα.Σημείωσε το γένος και το είδος χωριστά.Βρες σε ποια οικογένεια ανήκει.Έπειτα δες αν υπάρχουν άλλα συγγενικά είδη του ίδιου γένους.Μην ασχοληθείς ακόμη με τις μαγικές ιδιότητες.Σε αυτή την άσκηση ο στόχος είναι αποκλειστικά η σωστή ταυτοποίηση.

Δεύτερη άσκηση

Πάρε ένα παλιό βιβλίο ή μία ιστοσελίδα witchcraft που αναφέρει κάποιο βότανο μόνο με κοινό όνομα.Προσπάθησε να καταλάβεις αν το κείμενο διευκρινίζει ποιο είδος εννοεί.Αν όχι, σημείωσέ το ως «αβέβαιη ταυτοποίηση».Αυτή η μικρή συνήθεια θα σε βοηθήσει πολύ αργότερα όταν θα συγκρίνεις διαφορετικές πηγές.

Τι πρέπει να θυμάσαι από το Κεφάλαιο 2

Το κοινό όνομα ενός φυτού δεν είναι πάντοτε αρκετό.Η επιστημονική ονομασία μας επιτρέπει να γνωρίζουμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια ποιο είδος μελετάμε.Η πρώτη λέξη δείχνει το γένος και η δεύτερη, μαζί με την πρώτη, προσδιορίζει το είδος.Τα γένη οργανώνονται μέσα σε μεγαλύτερες οικογένειες.Τα επιστημονικά ονόματα μπορούν να αλλάζουν όταν η έρευνα αποκαλύπτει νέες εξελικτικές σχέσεις.Για τη Wiccan φυτική μελέτη αυτή η γνώση είναι θεμελιώδης, επειδή μας επιτρέπει να ξεχωρίζουμε το πραγματικό φυτό από τις γενικές μαγικές αντιστοιχίες που συχνά κυκλοφορούν χωρίς ακριβή ταυτοποίηση.Όσο καλύτερα γνωρίζουμε το πραγματικό όνομα ενός φυτού, τόσο πιο υπεύθυνα μπορούμε να μελετήσουμε την ιστορία, τη λαογραφία και τη θέση του στη σύγχρονη Wicca.