Κεφάλαιο 15 — Το Αρχέτυπο του Trickster, του Ανατροπέα και του Απατεώνα

 

Ο Trickster είναι ένα από τα πιο παράξενα και ταυτόχρονα πιο σημαντικά αρχέτυπα που μπορούμε να συναντήσουμε στη μυθολογία, στην ψυχολογία και στη σύγχρονη Pagan σκέψη.Στα ελληνικά μπορούμε να τον αποδώσουμε ως Ανατροπέα, Απατεώνα, Κατεργάρη ή Πανούργο, αλλά καμία από αυτές τις λέξεις δεν περιγράφει πλήρως τη λειτουργία του.Ο Trickster είναι η μορφή που παραβιάζει κανόνες, μπερδεύει τα όρια, αλλάζει μορφές, δημιουργεί προβλήματα, γελά με την εξουσία και συχνά αποκαλύπτει αλήθειες με τρόπους που ένας σοβαρός δάσκαλος δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει.Μπορεί να είναι έξυπνος και ανόητος ταυτόχρονα.Μπορεί να εξαπατά τους άλλους και τελικά να παγιδεύεται από τη δική του απάτη.Μπορεί να καταστρέψει μια τάξη που είχε γίνει άκαμπτη, αλλά μπορεί επίσης να δημιουργήσει χάος χωρίς κανέναν πραγματικό σκοπό.Για αυτό ο Trickster δεν είναι ούτε ήρωας ούτε κακοποιός με τη συνηθισμένη έννοια.Κινείται ανάμεσα στις κατηγορίες και ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμή του.
Στη γιουνγκιανή σκέψη ο Trickster θεωρήθηκε μία από τις αρχέτυπες μορφές που εκφράζουν πολύ βαθιά και παλιά στρώματα του ανθρώπινου ψυχισμού.Η μορφή του εμφανίζεται με διαφορετικές παραλλαγές σε μυθολογίες πολλών πολιτισμών.Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι θεότητες ή οι μυθολογικοί χαρακτήρες που έχουν πανούργα χαρακτηριστικά αποτελούν την ίδια θεότητα.Όπως έχουμε ήδη μάθει, η αρχέτυπη σύγκριση δεν πρέπει να διαγράφει την ιστορία και τον πολιτισμό.Μπορούμε να παρατηρούμε κοινές λειτουργίες χωρίς να λέμε ότι διαφορετικές μορφές είναι απλώς διαφορετικά ονόματα του ίδιου όντος.
Ο Trickster σχετίζεται πρώτα απ' όλα με την παραβίαση των ορίων.Κάθε κοινωνία δημιουργεί κατηγορίες.Υπάρχει μέσα και έξω, νόμιμο και παράνομο, σοβαρό και αστείο, ιερό και καθημερινό.Ο Trickster περνά συνεχώς από τη μία πλευρά στην άλλη.Δεν σέβεται πάντα τα όρια που οι άλλοι θεωρούν αυτονόητα.
Αυτό τον κάνει επικίνδυνο αλλά και δημιουργικό.
Αν κανείς δεν παραβίαζε ποτέ έναν κανόνα, πολλοί άδικοι ή ξεπερασμένοι κανόνες θα παρέμεναν για πάντα.
Αν όμως όλοι παραβίαζαν κάθε κανόνα συνέχεια, καμία κοινότητα δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει.
Ο Trickster λοιπόν μας τοποθετεί μπροστά σε ένα δύσκολο ερώτημα: ποιοι κανόνες χρειάζονται προστασία και ποιοι χρειάζονται ανατροπή;
Αυτή η ερώτηση είναι ιδιαίτερα σημαντική στη Wicca και στη σύγχρονη witchcraft.
Υπάρχουν παραδόσεις με συγκεκριμένους τελετουργικούς κανόνες, μυητικές δομές και ιστορική συνέχεια.
Υπάρχει όμως και τεράστια σύγχρονη εκλεκτική δημιουργικότητα.
Ο Trickster μπορεί να εμφανιστεί όταν κάποιος ρωτά γιατί μια πρακτική πρέπει να γίνεται πάντα με συγκεκριμένο τρόπο.
Η ερώτηση μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική κατανόηση.
Μπορεί όμως και να οδηγήσει σε επιφανειακή απόρριψη ενός συστήματος που ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη κατανοήσει.
Η ανατροπή έχει αξία όταν ξέρουμε τι ανατρέπουμε.
Αν ένας αρχάριος απορρίπτει κάθε παράδοση πριν τη μελετήσει, δεν είναι απαραίτητα επαναστάτης.
Μπορεί απλώς να μην γνωρίζει αρκετά.
Ο ώριμος Trickster χρειάζεται για αυτό τη σοφία της Γηραιάς.
Πρώτα καταλαβαίνει τον κανόνα.
Μετά εξετάζει αν εξακολουθεί να υπηρετεί τον σκοπό του.
Και μόνο τότε μπορεί να αποφασίσει αν χρειάζεται να παραβιαστεί.
Η μορφή του Trickster συνδέεται πολύ στενά με το γέλιο.
Το γέλιο έχει παράξενη δύναμη.
Μπορεί να μειώσει τον φόβο, να διαλύσει την υπερβολική σοβαρότητα και να αποκαλύψει την αλαζονεία.
Ένας άνθρωπος που θεωρεί τον εαυτό του υπερβολικά σημαντικό μπορεί να χάσει μεγάλο μέρος της δύναμής του όταν γίνει αντικείμενο γέλιου.
Για αυτό η σάτιρα χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες απέναντι σε εξουσίες.
Το γέλιο δείχνει ότι ο βασιλιάς, ο ιερέας, ο μάγος ή ο αρχηγός παραμένει άνθρωπος.
Αρχέτυπα ο Trickster προστατεύει μερικές φορές την κοινότητα από την υπερβολική σοβαρότητα της εξουσίας.
Αν μια πνευματική ομάδα δεν επιτρέπει ποτέ χιούμορ γύρω από τους ηγέτες της, αυτό μπορεί να αποτελεί ανησυχητικό σημάδι.
Ο άνθρωπος που απαιτεί να τον αντιμετωπίζουν συνεχώς σαν ιερό πρόσωπο βρίσκεται εύκολα κοντά στη σκιά της εξουσίας.
Το χιούμορ μπορεί να λειτουργήσει σαν δοκιμή πραγματικότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα πρέπει να γίνονται αστείο.
Υπάρχουν στιγμές πένθους, ιερότητας και σοβαρής ευθύνης όπου το ακατάλληλο χιούμορ μπορεί να τραυματίσει.
Ο ώριμος Trickster γνωρίζει και τη στιγμή.
Αν γελά επειδή δεν αντέχει κανένα σοβαρό συναίσθημα, το χιούμορ έχει γίνει μηχανισμός αποφυγής.
Αν γελά για να μειώσει τον πόνο κάποιου άλλου, μπορεί να γίνει σκληρός.
Το γέλιο είναι εργαλείο και όπως κάθε εργαλείο χρειάζεται διάκριση.
Ο Trickster έχει επίσης σχέση με την εξαπάτηση.
Σε μυθολογικές ιστορίες μπορεί να ψεύδεται, να κλέβει, να αλλάζει ταυτότητα ή να εξαπατά ισχυρότερους αντιπάλους.
Αρχέτυπα αυτό μπορεί να εκφράζει την ευφυΐα του αδύναμου απέναντι στον ισχυρό.
Όταν κάποιος δεν έχει περισσότερη φυσική δύναμη, μπορεί να χρησιμοποιήσει εξυπνάδα.
Για αυτό ο Trickster πολλές φορές γίνεται λαϊκός ήρωας.
Νικά εκείνον που φαινόταν ανίκητος όχι επειδή είναι ισχυρότερος αλλά επειδή σκέφτεται διαφορετικά.
Αυτό μπορεί να είναι απελευθερωτικό σύμβολο.
Η σκιά του όμως είναι προφανής.
Η εξυπνάδα μπορεί να γίνει χειραγώγηση.
Ο άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιεί ψέματα όχι για να προστατευτεί από αδικία αλλά για να εκμεταλλεύεται τους άλλους.
Η ευφυΐα χωρίς ηθική μπορεί να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη.
Ο Trickster επομένως μας αναγκάζει να εξετάσουμε τη σχέση ανάμεσα στην εξυπνάδα και στην ακεραιότητα.
Το ότι μπορούμε να εξαπατήσουμε κάποιον δεν σημαίνει ότι πρέπει.
Η ικανότητα δεν αποτελεί από μόνη της δικαιολογία.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε πνευματικά περιβάλλοντα.
Ένας άνθρωπος που γνωρίζει πώς να δημιουργεί έντονη ατμόσφαιρα, να χρησιμοποιεί συμβολική γλώσσα ή να διαβάζει τις αντιδράσεις των άλλων μπορεί εύκολα να φαίνεται ότι διαθέτει υπερφυσικές δυνάμεις.
Αν χρησιμοποιεί αυτή την ικανότητα για να πείθει ανθρώπους ότι γνωρίζει πράγματα που πραγματικά δεν γνωρίζει, βρίσκεται στη σκοτεινή πλευρά του Trickster.
Η πνευματική εξαπάτηση είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή μπορεί να εκμεταλλευτεί ανθρώπους που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση.
Για αυτό η ώριμη witchcraft χρειάζεται ειλικρίνεια.
Αν μια πράξη είναι συμβολική, μπορούμε να πούμε ότι είναι συμβολική.
Αν μια ιστορία είναι σύγχρονη δημιουργία, μπορούμε να το πούμε.
Δεν χρειάζεται να ισχυριζόμαστε ότι ένα τελετουργικό είναι «αρχαίο μυστικό» μόνο για να του δώσουμε μεγαλύτερο κύρος.
Ο Trickster μας αποκαλύπτει πόσο εύκολα το μυστήριο μπορεί να μετατραπεί σε απάτη.
Αλλά μας δείχνει και κάτι άλλο.
Μερικές φορές εκείνος που ισχυρίζεται ότι είναι ο πιο σοβαρός και πιο «φωτισμένος» μπορεί να είναι ο μεγαλύτερος Trickster από όλους.
Η εμφάνιση σοβαρότητας δεν αποτελεί απόδειξη αλήθειας.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό μάθημα.
Ο Trickster συνδέεται επίσης με την αλλαγή μορφής.
Στους μύθους μπορεί να μεταμορφώνεται σε ζώο, άνθρωπο διαφορετικής ηλικίας ή άλλη μορφή.
Αρχέτυπα η αλλαγή μορφής μπορεί να συμβολίζει την ευελιξία της ταυτότητας.
Ο άνθρωπος δεν είναι πάντα ακριβώς ο ίδιος σε κάθε περιβάλλον.
Συμπεριφέρεται διαφορετικά με φίλους, οικογένεια, συναδέλφους και ξένους.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα υποκρισία.
Η προσωπικότητα έχει πολλές πλευρές.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν δεν γνωρίζουμε πλέον ποιοι είμαστε επειδή αλλάζουμε εντελώς ανάλογα με το τι θέλει κάθε άνθρωπος από εμάς.
Η ώριμη ευελιξία διατηρεί έναν εσωτερικό πυρήνα.
Η σκιά του shapeshifter είναι η έλλειψη σταθερής ταυτότητας.
Ο άνθρωπος γίνεται ό,τι χρειάζεται για να πάρει αυτό που θέλει.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χειρισμό.
Ο Trickster μας ρωτά λοιπόν: πόσο ευέλικτοι μπορούμε να είμαστε χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητά μας;
Η προσαρμογή είναι δύναμη.
Η πλήρης απουσία ταυτότητας είναι διαφορετικό πράγμα.
Το αρχέτυπο συνδέεται επίσης με τα σταυροδρόμια.
Τα σταυροδρόμια είναι τόποι επιλογής.
Ένας δρόμος χωρίζεται σε περισσότερες κατευθύνσεις και ο ταξιδιώτης πρέπει να αποφασίσει.
Σε πολλές μυθολογικές παραδόσεις οι οριακοί τόποι αποκτούν ιδιαίτερη συμβολική σημασία.
Ο Trickster ταιριάζει σε αυτούς επειδή ο ίδιος βρίσκεται ανάμεσα στις κατηγορίες.
Δεν είναι ποτέ πλήρως εδώ ούτε εκεί.
Αρχέτυπα το σταυροδρόμι μπορεί να συμβολίζει περίοδο ζωής όπου οι παλιές βεβαιότητες δεν αρκούν και πρέπει να επιλέξουμε νέα κατεύθυνση.
Ο Trickster μπορεί να εμφανιστεί ακριβώς εκεί για να ανατρέψει το σχέδιο.
Μερικές φορές αυτό που μας φαίνεται σαν καταστροφική αναστάτωση μπορεί να αποκαλύψει επιλογές που δεν είχαμε δει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χάος είναι κρυφή ευλογία.
Μερικά προβλήματα είναι απλώς προβλήματα.
Η αρχέτυπη σκέψη δεν πρέπει να μας αναγκάζει να βλέπουμε θετικό νόημα σε κάθε καταστροφή.
Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να ρωτήσουμε τι μπορούμε να κάνουμε αφού η παλιά τάξη έχει ήδη διαταραχθεί.
Ο Trickster είναι ειδικός στο χάος.
Το χάος στην αρχέτυπη σκέψη δεν είναι πάντα το απόλυτο κακό.
Μπορεί να είναι η κατάσταση πριν δημιουργηθεί μια νέα τάξη.
Αν όλα παραμένουν για πάντα οργανωμένα με τον ίδιο τρόπο, δεν υπάρχει πραγματική αλλαγή.
Κάθε δημιουργία περιλαμβάνει κάποια διάλυση του παλιού.
Ο Trickster μπορεί επομένως να είναι καταλύτης.
Δεν δημιουργεί πάντα ο ίδιος το νέο σύστημα.
Συχνά απλώς σπάει το παλιό.
Αυτό είναι μια κρίσιμη διάκριση.
Η καταστροφή ενός κανόνα δεν είναι το ίδιο με τη δημιουργία καλύτερου κανόνα.
Πολλές επαναστάσεις αποτυγχάνουν ακριβώς εκεί.
Είναι εύκολο να πούμε τι δεν θέλουμε.
Είναι δυσκολότερο να δημιουργήσουμε κάτι λειτουργικό στη θέση του.
Ο Trickster χρειάζεται τη Μητέρα και τον Ιερέα για να δημιουργηθεί νέα δομή μετά την ανατροπή.
Αυτό είναι ένα ακόμα παράδειγμα του γιατί τα αρχέτυπα χρειάζονται ισορροπία.
Ο Trickster μόνος του μπορεί να διαλύσει τα πάντα.
Ο Πολεμιστής μόνος του μπορεί να μετατρέψει τα πάντα σε μάχη.
Η Μητέρα μόνη της μπορεί να κρατήσει κάτι περισσότερο από όσο χρειάζεται.
Η Γηραιά μόνη της μπορεί να πέσει στον κυνισμό.
Κάθε αρχέτυπο χρειάζεται τις διορθωτικές ποιότητες των άλλων.
Ο Trickster συνδέεται επίσης με το παράδοξο.
Ένα παράδοξο είναι κάτι που φαίνεται να περιέχει δύο αντιφατικές αλήθειες.
Ο Trickster αγαπά τέτοιες καταστάσεις.
Μπορεί να μας δείξει ότι μια ερώτηση έχει διατυπωθεί λανθασμένα.
Μερικές φορές προσπαθούμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο επιλογές ενώ υπάρχει τρίτη.
Ο Trickster σπάει το δίλημμα.
Αυτό είναι εξαιρετικά δημιουργική λειτουργία.
Αν η ερώτηση είναι «πρέπει να είμαι ελεύθερος ή υπεύθυνος;», ο Trickster μπορεί να μας αναγκάσει να δούμε ότι η πραγματική ελευθερία χρειάζεται ευθύνη.
Αν ρωτάμε «είναι η θεότητα πραγματική ή αρχέτυπο;», μπορεί να μας θυμίσει ότι για ορισμένους ανθρώπους οι δύο κατηγορίες δεν θεωρούνται αμοιβαία αποκλειόμενες.
Ο Trickster δεν λύνει πάντα το παράδοξο.
Μπορεί απλώς να μας δείξει ότι ο κόσμος είναι πιο σύνθετος από τις κατηγορίες μας.
Αυτό τον κάνει σημαντικό στη μελέτη της θρησκείας.
Οι θρησκευτικές παραδόσεις είναι συχνά γεμάτες αντιθέσεις.
Φως και σκοτάδι.
Ζωή και θάνατος.
Ελευθερία και τάξη.
Μυστήριο και γνώση.
Ο Trickster κινείται ανάμεσά τους.
Η μορφή του μπορεί για αυτό να προκαλεί δυσφορία σε ανθρώπους που θέλουν απόλυτα καθαρές απαντήσεις.
Αλλά η πραγματικότητα δεν είναι πάντα καθαρή.
Το αρχέτυπο μας μαθαίνει να αντέχουμε κάποια αμφισημία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει αλήθεια.
Σημαίνει ότι η αλήθεια μπορεί να είναι πιο σύνθετη από μία εύκολη κατηγορία.
Ο Trickster σχετίζεται επίσης με την τύχη.
Σε πολλές ιστορίες τα σχέδιά του επιτυγχάνουν ή καταρρέουν από τυχαία γεγονότα.
Αυτό μας θυμίζει κάτι σημαντικό για την ανθρώπινη ζωή.
Δεν ελέγχουμε τα πάντα.
Μπορούμε να σχεδιάζουμε, να προετοιμαζόμαστε και να είμαστε πειθαρχημένοι, αλλά τυχαία γεγονότα μπορούν να αλλάξουν τα σχέδιά μας.
Ο Πολεμιστής προσπαθεί να ελέγξει τη δράση.
Ο Trickster εμφανίζεται για να θυμίσει ότι ο κόσμος δεν είναι πλήρως ελεγχόμενος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε κάθε σχέδιο.
Σημαίνει ότι χρειάζεται ευελιξία.
Η ικανότητα να γελάσουμε όταν ένα μικρό σχέδιο καταρρέει μπορεί να μας βοηθήσει να προσαρμοστούμε.
Η υπερβολική ανάγκη για έλεγχο κάνει κάθε απρόβλεπτο γεγονός να φαίνεται καταστροφικό.
Ο Trickster μας μαθαίνει να αφήνουμε λίγο χώρο για το απρόοπτο.
Αυτό είναι σημαντικό και στην τελετουργία.
Ένα τελετουργικό μπορεί να έχει προετοιμαστεί τέλεια και παρ' όλα αυτά κάτι να πάει διαφορετικά.
Ένα κερί μπορεί να σβήσει.
Κάποιος μπορεί να ξεχάσει λόγια.
Ένας εξωτερικός θόρυβος μπορεί να διακόψει τη συγκέντρωση.
Η ώριμη τελετουργική πρακτική δεν χρειάζεται να καταρρεύσει επειδή η πραγματικότητα δεν ακολούθησε ακριβώς το σχέδιο.
Η δυνατότητα προσαρμογής είναι μέρος της τέχνης.
Ο Trickster μπορεί να μας διδάξει ακριβώς αυτό.
Δεν χρειάζεται κάθε λάθος να θεωρείται «κακό σημάδι».
Μπορεί απλώς να είναι λάθος.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό στη σύγχρονη witchcraft επειδή υπάρχει κίνδυνος να ερμηνεύουμε κάθε τυχαίο γεγονός ως υπερφυσικό μήνυμα.
Ένα κερί που τρεμοπαίζει μπορεί να τρεμοπαίζει επειδή υπάρχει ρεύμα αέρα.
Ένα πουλί που περνά από μπροστά μας μπορεί απλώς να είναι πουλί.
Η ώριμη πνευματικότητα μπορεί να αφήνει χώρο στο σύμβολο χωρίς να καταργεί τις απλές εξηγήσεις.
Ο Trickster γελά συχνά με την ανθρώπινη ανάγκη να βλέπει νόημα παντού.
Αυτό είναι ίσως μία από τις πιο χρήσιμες λειτουργίες του.
Μας θυμίζει ότι μπορούμε να πάρουμε την πνευματικότητα σοβαρά χωρίς να παίρνουμε κάθε σύμπτωση ως κοσμική αποκάλυψη.
Η διάκριση ανάμεσα στο σύμβολο και στην πραγματική αιτιότητα είναι σημαντική.
Ένα γεγονός μπορεί να αποκτήσει προσωπικό συμβολικό νόημα χωρίς να σημαίνει ότι το σύμπαν το προκάλεσε ειδικά για εμάς.
Ο Trickster μας βοηθά να κρατάμε αυτή την απόσταση.
Η μορφή του συνδέεται επίσης με την αλαζονεία.
Σε πολλές ιστορίες ο ισχυρός ήρωας ή βασιλιάς πέφτει επειδή πιστεύει ότι είναι ανίκητος.
Ο Trickster εμφανίζεται σαν μικρή ενόχληση που τελικά αποκαλύπτει την αδυναμία του.
Αρχέτυπα αυτό είναι μάθημα για το εγώ.
Όσο περισσότερο πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε λάθος, τόσο πιο επικίνδυνα γινόμαστε.
Ο Trickster μπορεί να εμφανιστεί ως το λάθος που καταστρέφει την εικόνα τελειότητας.
Αυτό είναι δυσάρεστο αλλά χρήσιμο.
Ο άνθρωπος που μπορεί να γελάσει με το δικό του λάθος συχνά μαθαίνει πιο γρήγορα από εκείνον που προσπαθεί να το κρύψει.
Η αυτοειρωνεία είναι για αυτό ώριμη μορφή Trickster ενέργειας.
Δεν σημαίνει ότι υποτιμούμε συνεχώς τον εαυτό μας.
Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να προστατεύουμε μια εικόνα τελειότητας.
Η υπερβολική αυτοϋποτίμηση είναι διαφορετικό πράγμα.
Μπορεί να γίνει τρόπος αποφυγής ευθύνης ή αναζήτησης επιβεβαίωσης.
Ο ώριμος Trickster γελά μαζί με τον εαυτό του, όχι πάντα εναντίον του.
Το αρχέτυπο έχει επίσης σχέση με τη γλώσσα.
Οι λέξεις μπορούν να έχουν διπλά νοήματα.
Ένα αστείο μπορεί να λέει αλήθεια χωρίς να την εκφράζει άμεσα.
Μια ιστορία μπορεί να κρύβει κριτική μέσα σε φαντασία.
Ο Trickster χρησιμοποιεί αυτή την ασάφεια.
Αυτό είναι ισχυρό σε κοινωνίες όπου η άμεση κριτική προς την εξουσία μπορεί να είναι επικίνδυνη.
Ο γελωτοποιός μπορεί να πει στον βασιλιά κάτι που κανένας σύμβουλος δεν τολμά.
Η μορφή του court jester έχει για αυτό αρχέτυπη συγγένεια με τον Trickster.
Παρουσιάζεται σαν ανόητος αλλά μερικές φορές είναι ο μόνος που μπορεί να μιλήσει αληθινά.
Αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον παράδοξο.
Ο σοφός μπορεί να μοιάζει ανόητος.
Και ο ανόητος μπορεί να αποκαλύπτει σοφία.
Ο Trickster αναποδογυρίζει τις κατηγορίες.
Αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να μην κρίνουμε τη γνώση μόνο από την εμφάνιση.
Ένα άτομο με εντυπωσιακούς τίτλους δεν είναι απαραίτητα σοφό.
Κάποιος χωρίς τίτλους μπορεί να έχει σημαντική εμπειρία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εκπαίδευση ή η ειδίκευση δεν έχουν αξία.
Σημαίνει ότι ο τίτλος και η πραγματική ικανότητα δεν είναι πάντα ταυτόσημα.
Η κρίση χρειάζεται περισσότερα στοιχεία.
Ο Trickster μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως κλέφτης.
Στη μυθολογία ο κλέφτης δεν παίρνει πάντα αντικείμενα μόνο για προσωπικό κέρδος.
Μερικές ιστορίες παρουσιάζουν κλοπή φωτιάς, γνώσης ή άλλου πολύτιμου πράγματος που μετά δίνεται στους ανθρώπους.
Αρχέτυπα αυτό δημιουργεί τη μορφή του πολιτισμικού παραβάτη.
Παραβιάζει έναν θεϊκό ή κοινωνικό κανόνα αλλά το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δημιουργικό.
Αυτό μας οδηγεί ξανά στο ερώτημα αν μια παραβίαση μπορεί να είναι ηθικά δικαιολογημένη.
Δεν υπάρχει μία απλή απάντηση.
Η ιστορία, η πρόθεση και οι συνέπειες έχουν σημασία.
Ο Trickster δεν μας δίνει έτοιμο ηθικό κανόνα.
Μας αναγκάζει να σκεφτούμε.
Αυτό είναι ίσως ολόκληρος ο σκοπός του.
Να μην αφήνει το μυαλό να κοιμάται μέσα σε εύκολες βεβαιότητες.
Στη σύγχρονη Pagan σκέψη ο Trickster μερικές φορές συνδέεται με συγκεκριμένες θεότητες όπως ο Ερμής, ο Loki και άλλες πανούργες ή οριακές μορφές.
Χρειάζεται εδώ η ίδια ιστορική προσοχή που χρησιμοποιήσαμε σε προηγούμενα κεφάλαια.
Ο Ερμής είναι συγκεκριμένος αρχαίος ελληνικός θεός με πολύπλοκες λειτουργίες που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων αγγελιοφόρο, προστάτη ταξιδιωτών, εμπόρων, ορίων και άλλων περιοχών.
Δεν είναι απλώς «το αρχέτυπο Trickster».
Ο Loki ανήκει σε διαφορετικό σκανδιναβικό μυθολογικό πλαίσιο και δεν πρέπει να μετατρέπεται σε απλή βόρεια εκδοχή του Ερμή.
Μπορούμε να εξετάσουμε trickster χαρακτηριστικά χωρίς να εξισώνουμε τις θεότητες.
Αυτό είναι ο ώριμος τρόπος αρχέτυπης μελέτης.
Στη Wicca επίσης δεν υπάρχει ένας καθολικός «Θεός Trickster» που πρέπει να αναγνωρίζουν όλοι.
Η χρήση του αρχέτυπου είναι περισσότερο ερμηνευτική και ψυχολογική.
Ένας Wiccan μπορεί να μην ασχολείται καθόλου με τη συγκεκριμένη κατηγορία.
Ένας άλλος μπορεί να τη θεωρεί εξαιρετικά χρήσιμη.
Αυτό είναι ακόμη ένα παράδειγμα της ποικιλίας μέσα στη σύγχρονη Pagan σκέψη.
Ο Trickster έχει επίσης σχέση με το παιχνίδι.
Το παιχνίδι είναι σημαντικό επειδή επιτρέπει να δοκιμάζουμε δυνατότητες χωρίς να δεσμευόμαστε αμέσως.
Ένα παιδί παίζει έναν ρόλο και μετά έναν άλλον.
Μέσα από το παιχνίδι μαθαίνει τον κόσμο.
Οι ενήλικες συχνά χάνουν αυτή την ικανότητα.
Κάθε πράγμα πρέπει να έχει αποτέλεσμα.
Κάθε δραστηριότητα πρέπει να είναι παραγωγική.
Ο Trickster θυμίζει ότι η δημιουργικότητα χρειάζεται χώρο όπου επιτρέπεται να κάνουμε κάτι απλώς για να δούμε τι θα συμβεί.
Αυτό είναι σημαντικό στην τέχνη και στη μάθηση.
Ο άνθρωπος που φοβάται κάθε λάθος δυσκολεύεται να δημιουργήσει.
Το παιχνίδι επιτρέπει αποτυχία χωρίς καταστροφή.
Η σκιά όμως του παιχνιδιού είναι η ανευθυνότητα.
Κάποιος μπορεί να αντιμετωπίζει τα πάντα σαν παιχνίδι και να μην αναλαμβάνει ποτέ τις συνέπειες.
Ο ώριμος Trickster ξέρει πότε παίζει και πότε η κατάσταση είναι πραγματική.
Αν μια πράξη επηρεάζει σοβαρά άλλους ανθρώπους, δεν μπορεί μετά να πει απλώς «έκανα πλάκα».
Η πρόθεση δεν εξαφανίζει τις συνέπειες.
Αυτό είναι κρίσιμο μάθημα.
Το χιούμορ δεν αποτελεί άδεια για σκληρότητα.
Η ανατροπή δεν αποτελεί άδεια για κακοποίηση.
Η ελευθερία δεν αποτελεί άδεια για εξαπάτηση.
Ο Trickster χρειάζεται όρια ακριβώς επειδή η φύση του είναι να δοκιμάζει τα όρια.
Το αρχέτυπο μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να εξετάσουμε την αυτοεξαπάτηση.
Πολλές φορές ο μεγαλύτερος απατεώνας δεν είναι κάποιος άλλος.
Είμαστε εμείς οι ίδιοι.
Μπορούμε να δημιουργούμε πολύ έξυπνες δικαιολογίες για να μην αντιμετωπίσουμε μια δύσκολη αλήθεια.
Μπορούμε να πούμε ότι «ακολουθούμε τη διαίσθησή μας» όταν στην πραγματικότητα φοβόμαστε.
Μπορούμε να πούμε ότι «αφήνουμε το σύμπαν να αποφασίσει» όταν δεν θέλουμε να αναλάβουμε ευθύνη.
Μπορούμε να παρουσιάσουμε μια προσωπική επιθυμία ως πνευματικό σημάδι.
Ο εσωτερικός Trickster είναι εξαιρετικός στο να χρησιμοποιεί τη δική μας γλώσσα εναντίον μας.
Για αυτό η αυτογνωσία χρειάζεται ειλικρίνεια.
Μια πολύ χρήσιμη ερώτηση είναι: ποια ιστορία λέω στον εαυτό μου για να αποφύγω κάτι που ήδη γνωρίζω;
Η ερώτηση μπορεί να είναι άβολη.
Ακριβώς για αυτό είναι ισχυρή.
Η σκιά δεν εμφανίζεται πάντα σαν τρομακτικό τέρας.
Μερικές φορές εμφανίζεται σαν πολύ καλή δικαιολογία.
Ο Trickster γνωρίζει να ντύνεται με τη μορφή που θα πιστέψουμε ευκολότερα.
Αυτό τον συνδέει στενά με το επόμενο μεγάλο αρχέτυπο που θα εξετάσουμε: τη Σκιά.
Η Σκιά περιλαμβάνει πλευρές του εαυτού που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε.
Ο Trickster συχνά λειτουργεί σαν αγγελιοφόρος της.
Μπορεί να μας κάνει να πούμε κατά λάθος κάτι που προσπαθούσαμε να κρύψουμε.
Μπορεί να δημιουργήσει μια κατάσταση όπου η πραγματική μας αντίδραση εμφανίζεται πριν προλάβουμε να τη διορθώσουμε.
Ένα αστείο μπορεί να αποκαλύψει έναν φόβο.
Ένα λάθος μπορεί να αποκαλύψει μια επιθυμία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε λάθος έχει βαθύ ασυνείδητο νόημα.
Πρέπει να αποφεύγουμε υπερβολικές ψυχολογικές ερμηνείες.
Αλλά μερικές φορές οι στιγμές όπου χάνεται ο έλεγχος μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για τον εαυτό μας.
Ο Trickster είναι εκείνος που ανοίγει προσωρινά την πόρτα.
Η μορφή του συνδέεται επίσης με την αποτυχία του σχεδίου.
Ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει τέλειο σχέδιο και τελικά ένα μικρό απρόβλεπτο γεγονός να αλλάξει τα πάντα.
Η πρώτη αντίδραση μπορεί να είναι θυμός.
Ο Trickster μπορεί να μας διδάξει να ρωτάμε: τι άλλο είναι δυνατό τώρα;
Αυτό είναι τεράστια δημιουργική ικανότητα.
Η προσαρμοστικότητα δεν σημαίνει ότι μας αρέσει η αλλαγή.
Σημαίνει ότι μπορούμε να λειτουργήσουμε μέσα σε αυτήν.
Ο Trickster είναι μάστορας αυτής της λειτουργίας.
Δεν έχει ανάγκη να παραμείνει ο κόσμος ακριβώς όπως ήταν.
Για αυτό μπορεί να γίνει ισχυρό αρχέτυπο σε περιόδους μετάβασης.
Όταν μια παλιά ταυτότητα καταρρέει, μπορεί να υπάρξει προσωρινό χάος.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιοι θα γίνουμε.
Ο Trickster ζει άνετα σε αυτό το μεταξύ.
Η Κόρη βλέπει το νέο ξεκίνημα.
Η Γηραιά βλέπει το τέλος.
Ο Trickster κινείται μέσα στο χάος ανάμεσά τους.
Αυτή είναι η δική του ιδιαίτερη περιοχή.
Ούτε παλιό ούτε νέο.
Ούτε τάξη ούτε πλήρης αταξία.
Είναι η στιγμή όπου οι μορφές αλλάζουν.
Σε προσωπική αρχέτυπη εργασία μπορούμε να ρωτήσουμε: Πού έχω γίνει υπερβολικά άκαμπτος;Ποιον κανόνα ακολουθώ χωρίς να θυμάμαι πλέον γιατί υπάρχει;Πού χρησιμοποιώ το χιούμορ για να αποφύγω ένα δύσκολο συναίσθημα;Πού εξαπατώ τον εαυτό μου;
Μπορούμε επίσης να ρωτήσουμε: Ποια αλλαγή φοβάμαι επειδή θα διαταράξει την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου;Μπορώ να αντέξω να φαίνομαι προσωρινά ανόητος ενώ μαθαίνω κάτι νέο;
Αυτή η τελευταία ερώτηση είναι σημαντική.
Ο φόβος να φανούμε ανόητοι εμποδίζει τεράστιο μέρος της μάθησης.
Ο Trickster δεν φοβάται ιδιαίτερα την αμηχανία.
Μερικές φορές μάλιστα την προκαλεί.
Αυτό μπορεί να μας διδάξει ελευθερία από το υπερβολικό βλέμμα των άλλων.
Δεν χρειάζεται να είμαστε συνεχώς εντυπωσιακοί.
Μπορούμε να κάνουμε λάθος.
Μπορούμε να γελάσουμε.
Μπορούμε να ξαναδοκιμάσουμε.
Αυτό είναι πολύ απελευθερωτικό.
Ο Trickster μας διδάσκει επίσης να ελέγχουμε τις βεβαιότητές μας.
Όταν λέμε «αυτό είναι πάντα έτσι», αξίζει μερικές φορές να ρωτάμε αν πράγματι είναι πάντα έτσι.
Οι απόλυτες δηλώσεις είναι συχνά εύθραυστες.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν μελετάμε Wicca.
Φράσεις όπως «οι Wiccans πιστεύουν», «οι μάγισσες πάντα κάνουν» ή «αυτό είναι αρχαία παράδοση» χρειάζονται έλεγχο.
Η Wicca έχει διαφορετικές παραδόσεις.
Η witchcraft είναι ακόμη ευρύτερη.
Και πολλές πρακτικές που παρουσιάζονται σήμερα ως πανάρχαιες είναι στην πραγματικότητα αρκετά νεότερες.
Ο Trickster μπορεί να λειτουργεί σαν εσωτερικός ερευνητής που ρωτά: Είσαι βέβαιος;Ποια είναι η πηγή;Μήπως αυτή η όμορφη ιστορία είναι απλώς πολύ καλή για να είναι αληθινή;
Αυτός ο Trickster δεν καταστρέφει τη μαγεία.
Καταστρέφει την ευπιστία.
Και αυτό μπορεί να κάνει την πραγματική μελέτη πολύ πιο βαθιά.
Το αρχέτυπο μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να δεχτούμε ότι η πνευματικότητα δεν χρειάζεται πάντα να είναι βαριά και σκοτεινά σοβαρή.
Η χαρά, το γέλιο και το παιχνίδι μπορούν να είναι πραγματικά πνευματικά στοιχεία.
Μια κοινότητα που γελά μαζί μπορεί να δημιουργεί ισχυρό δεσμό.
Η τελετουργία μπορεί να περιλαμβάνει χαρά.
Η φύση δεν είναι μόνο θάνατος, χειμώνας και βαθύ μυστήριο.
Είναι επίσης πουλιά, παιχνίδι ζώων, άνοιξη και απρόβλεπτη ζωή.
Ο Trickster φέρνει αυτή την ενέργεια.
Μας θυμίζει ότι το ιερό δεν χρειάζεται πάντα να μοιάζει με σιωπηλό σκοτεινό ναό.
Μπορεί να υπάρχει και μέσα στο γέλιο.
Αυτό όμως δεν αφαιρεί την ευθύνη.
Ο Trickster είναι πολύτιμος ακριβώς όταν δεν αφήνεται μόνος του να κυβερνά.
Χρειάζεται τον Πολεμιστή για όρια.
Τη Μητέρα για φροντίδα.
Την Ιέρεια για αίσθηση ιερότητας.
Τη Γηραιά για διάκριση.
Τη Μάγισσα για γνώση.
Και σύντομα θα χρειαστεί τη Σκιά για να αποκαλύψει τι κρύβεται πίσω από τις αστείες μάσκες του.
Η ώριμη μορφή του Trickster είναι δημιουργικότητα, ευελιξία, χιούμορ, ανατροπή και ελευθερία από αλαζονική βεβαιότητα.
Η σκοτεινή μορφή του είναι ψέμα, χειραγώγηση, ανευθυνότητα, χάος και άρνηση συνεπειών.
Η διαφορά βρίσκεται στην επίγνωση και στην ηθική.
Ο Trickster μας θυμίζει ότι η τάξη δεν είναι πάντα καλή και το χάος δεν είναι πάντα κακό.
Μερικές φορές μια παλιά τάξη πρέπει να σπάσει για να εμφανιστεί κάτι καλύτερο.
Άλλες φορές το χάος χρειάζεται να περιοριστεί ώστε κάτι πολύτιμο να επιβιώσει.
Η σοφία βρίσκεται στο να γνωρίζουμε ποια κατάσταση έχουμε μπροστά μας.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διδασκαλία του αρχέτυπου.
Μην εμπιστεύεσαι εύκολα τις κατηγορίες.
Μην πιστεύεις ότι η σοβαρότητα αποδεικνύει σοφία.
Μην πιστεύεις ότι η ανατροπή αποδεικνύει ελευθερία.
Μην πιστεύεις ότι επειδή κάτι είναι αστείο δεν μπορεί να λέει αλήθεια.
Και πάνω απ' όλα μην ξεχνάς ότι ο άνθρωπος μπορεί να εξαπατήσει πιο εύκολα τον εαυτό του από οποιονδήποτε άλλον.
Στο επόμενο κεφάλαιο θα περάσουμε σε ένα από τα βαθύτερα σημεία ολόκληρης της αρχέτυπης μελέτης: τη Σκιά.Θα εξετάσουμε τι εννοούσε ο Jung με τον όρο Shadow, γιατί η Σκιά δεν σημαίνει απλώς «κακό», πώς δημιουργούνται οι πλευρές του εαυτού που αρνούμαστε και γιατί το λεγόμενο shadow work της σημερινής witchcraft πρέπει να ξεχωρίζεται από την πραγματική γιουνγκιανή θεωρία και από την επαγγελματική ψυχοθεραπεία.