Ο Πραγματικός «007» και η Γλώσσα των Αγγέλων: Η Παράξενη Ιστορία του John Dee

Στην Αγγλία του 16ου αιώνα έζησε ένας άνθρωπος που βρισκόταν ταυτόχρονα στον κόσμο της επιστήμης, της βασιλικής αυλής, της αστρολογίας και του αποκρυφισμού. Το όνομά του ήταν John Dee και η ζωή του έγινε τόσο παράξενη, ώστε αιώνες αργότερα συνδέθηκε ακόμη και με τον αριθμό 007.

Ο Dee γεννήθηκε το 1527 και εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο μορφωμένους Άγγλους της εποχής του. Ασχολήθηκε με μαθηματικά, αστρονομία, γεωγραφία, ναυσιπλοΐα, κρυπτογραφία και αστρολογία. Είχε επίσης επαφές με τη βασιλική αυλή και η Ελισάβετ Α΄ τον συμβουλευόταν σε διάφορα ζητήματα.

Όμως κάποια στιγμή ο Dee άρχισε να πιστεύει ότι η ανθρώπινη γνώση δεν ήταν αρκετή.

Ήθελε να αποκτήσει πρόσβαση σε μία ανώτερη γνώση που, σύμφωνα με τη θρησκευτική και εσωτερική αντίληψή του, μπορούσε να προέρχεται από αγγελικές οντότητες.

Οι περίφημες «συνομιλίες με τους αγγέλους»

Τα σωζόμενα χειρόγραφα δείχνουν ότι ο Dee κατέγραφε συνεδρίες που θεωρούσε επικοινωνίες με αγγέλους και άλλα πνευματικά όντα.

Δεν πρόκειται απλώς για έναν μεταγενέστερο θρύλο.

Στη British Library σώζεται σήμερα το χειρόγραφο Sloane MS 3188, το οποίο περιγράφεται επίσημα ως οι «συνομιλίες του John Dee με αγγέλους».

Οι καταγραφές καλύπτουν συνεδρίες από τις 22 Δεκεμβρίου 1581 έως τις 30 Μαΐου 1583 και περιλαμβάνουν μηνύματα που ο Dee και οι συνεργάτες του απέδιδαν σε αγγέλους και άλλα πνεύματα. Η ίδια η British Library αναφέρει ότι στις εργασίες αυτές χρησιμοποιήθηκε και κρύσταλλος για την παρατήρηση των υποτιθέμενων οραμάτων.

Ο Dee δεν εργαζόταν μόνος.

Ο σημαντικότερος συνεργάτης του ήταν ο μυστηριώδης Edward Kelley.

Ο Kelley λειτουργούσε ως scryer, δηλαδή ως ο άνθρωπος που κοιτούσε μέσα σε έναν κρύσταλλο ή άλλη ανακλαστική επιφάνεια και περιέγραφε όσα ισχυριζόταν ότι έβλεπε.

Ο Dee καθόταν δίπλα του και κατέγραφε σχολαστικά τα μηνύματα, τα ονόματα, τα γράμματα και τα σύμβολα.

Έτσι δημιουργήθηκαν εκατοντάδες σελίδες χειρογράφων.

Η εμφάνιση μιας άγνωστης γλώσσας

Το πιο παράξενο μέρος της ιστορίας άρχισε το 1583.

Κατά τις συνεδρίες τους, ο Kelley ισχυρίστηκε ότι οι οντότητες που έβλεπε άρχισαν να αποκαλύπτουν γράμματα, λέξεις και πολύπλοκους πίνακες.

Ο Dee κατέγραφε το υλικό.

Από αυτές τις καταγραφές προέκυψε αυτό που αργότερα έγινε γνωστό ως Enochian, στα ελληνικά Ενωχιανή γλώσσα.

Ο ίδιος ο Dee δεν χρησιμοποιούσε συνήθως τον σύγχρονο όρο «Enochian». Αναφερόταν σε αυτή με εκφράσεις όπως Angelical, δηλαδή «Αγγελική», και τη συνέδεε με την ιδέα μιας αρχέγονης ή ουράνιας γλώσσας. Ο όρος «Enochian» επικράτησε αργότερα λόγω της σύνδεσης του συστήματος με τον βιβλικό Ενώχ.

Το μυστηριώδες Liber Loagaeth

Ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα χειρόγραφα είναι το Sloane MS 3189 της British Library.

Έχει τον τίτλο Liber Mysteriorum Sextus et Sanctus, ενώ είναι επίσης γνωστό ως Book of Enoch ή Liber Loagaeth.

Η British Library το χρονολογεί στο 1583 και αναφέρει ότι μεταγράφηκε από τον Edward Kelley.

Μέσα στις σελίδες του εμφανίζονται τεράστιοι πίνακες γεμάτοι γράμματα και αριθμούς.

Ορισμένοι από αυτούς αποτελούνται από πλέγματα 49 × 49 χαρακτήρων.

Αυτά τα χειρόγραφα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πρωτογενείς πηγές για την ιστορία της λεγόμενης Ενωχιανής μαγείας.

Το ότι τα χειρόγραφα υπάρχουν είναι ιστορικό γεγονός.

Το ότι τα μηνύματα προήλθαν πραγματικά από αγγέλους, όμως, αποτελεί πίστη των Dee και Kelley και δεν είναι κάτι που μπορεί να επιβεβαιώσει η ιστορική ή επιστημονική έρευνα.

Οι 48 Αγγελικές Κλείδες

Η ιστορία δεν σταμάτησε στην Αγγλία.

Ο Dee και ο Kelley ταξίδεψαν στην ηπειρωτική Ευρώπη και συνέχισαν τις πνευματικές τους συνεδρίες.

Στην Κρακοβία της Πολωνίας, μεταξύ 13 Απριλίου και 13 Ιουλίου 1584, καταγράφηκε ένα ακόμη σημαντικό μέρος του συστήματος: οι περίφημες 48 Angelical Keys — 48 Αγγελικές Κλείδες.

Η British Library διατηρεί αυτό το υλικό στο χειρόγραφο Sloane MS 3191, το οποίο χαρακτηρίζει ως το μοναδικό σωζόμενο βιβλίο τελετουργικής μαγείας γραμμένο με το χέρι του ίδιου του John Dee.

Οι Κλείδες περιέχουν κείμενα στην Αγγελική ή Ενωχιανή γλώσσα μαζί με υλικό που συνδέθηκε με το ευρύτερο σύστημα των Dee και Kelley.

Αιώνες αργότερα, αποκρυφιστικά τάγματα και συγγραφείς θα ξαναμελετούσαν αυτά τα κείμενα και θα δημιουργούσαν αυτό που σήμερα ονομάζεται συνήθως Enochian Magic.

Τι πίστευε ο Dee ότι είχε ανακαλύψει;

Ο Dee δεν φαίνεται να θεωρούσε την εργασία του απλώς ένα παιχνίδι με πνεύματα.

Για εκείνον η αναζήτηση είχε έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα.

Πίστευε ότι ίσως μπορούσε να αποκτήσει μια χαμένη, θεϊκή γνώση για τον κόσμο και τη δημιουργία.

Στο πλαίσιο αυτών των ιδεών, η Αγγελική γλώσσα συνδέθηκε με τον Αδάμ, τον Παράδεισο και τον Ενώχ.

Σύμφωνα με τις αφηγήσεις που καταγράφηκαν στις συνεδρίες, επρόκειτο για μία αρχέγονη γλώσσα που είχε υπάρξει πριν από τις συνηθισμένες ανθρώπινες γλώσσες.

Αυτό όμως αποτελεί μέρος του εσωτερικού μυθολογικού συστήματος των Dee και Kelley και όχι αποδεδειγμένο γλωσσολογικό γεγονός.

Σύγχρονοι ερευνητές έχουν εξετάσει την Ενωχιανή ως καταγεγραμμένο γλωσσικό σύστημα. Ο γλωσσολόγος Donald Laycock, για παράδειγμα, μελέτησε το σωζόμενο λεξιλόγιο και τη δομή της χωρίς να θεωρεί ότι αποδεικνύεται υπερφυσική προέλευσή της.

Και πού μπαίνει ο πράκτορας 007;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ιστορίας.

Ο John Dee έχει συχνά αποκληθεί «ο πρώτος 007».

Σύμφωνα με μια δημοφιλή εκδοχή, όταν έστελνε εμπιστευτικές πληροφορίες στη βασίλισσα Ελισάβετ χρησιμοποιούσε ένα ιδιαίτερο σύμβολο που ερμηνεύτηκε αργότερα ως 007.

Οι δύο κύκλοι υποτίθεται ότι συμβόλιζαν «τα μάτια της βασίλισσας», ενώ ο αριθμός επτά είχε εσωτερικό ή συμβολικό χαρακτήρα.

Από εκεί προέκυψε και η εντυπωσιακή ιστορία ότι ο Ian Fleming πήρε αιώνες αργότερα τον αριθμό 007 για τον James Bond από τον John Dee.

Η ιστορία αυτή κυκλοφορεί ευρέως και παρουσιάζεται ακόμη και σε δημοφιλείς ιστορικές εκδόσεις.

Υπάρχει όμως ένα σημαντικό πρόβλημα.

Δεν υπάρχει ιστορική ομοφωνία ότι ο John Dee ήταν πραγματικά ένας “007” με τη σημερινή έννοια ούτε ότι ο Ian Fleming πήρε αποδεδειγμένα τον αριθμό του Bond από εκείνον.

Το Πανεπιστήμιο του Cambridge έχει επισημάνει ότι αρκετοί σύγχρονοι μελετητές θεωρούν αμφίβολη ή υπερβολική την εικόνα του Dee ως κανονικού μυστικού πράκτορα.

Άρα είναι καλύτερο να λέμε:

Ο John Dee είναι ο ιστορικός άνθρωπος που ο μεταγενέστερος θρύλος συνέδεσε με τον “πρώτο 007”.

Δεν ήταν ο James Bond.

Ήταν όμως ένας πραγματικός λόγιος της ελισαβετιανής Αγγλίας που είχε σχέσεις με τη βασιλική αυλή, γνώριζε κρυπτογραφία, ταξίδευε στην Ευρώπη και κινούνταν σε έναν κόσμο όπου επιστήμη, πολιτική, θρησκεία και αποκρυφισμός συχνά συναντιόνταν.

Το χειρόγραφο που σώθηκε από την καταστροφή

Υπάρχει και μια απίστευτη λεπτομέρεια στην ιστορία των χειρογράφων.

Η British Library αναφέρει ότι ο λόγιος Elias Ashmole, ο οποίος αργότερα απέκτησε μέρος των εγγράφων, κατέγραψε ότι ορισμένες σελίδες είχαν ήδη χαθεί.

Ο λόγος;

Μια υπηρέτρια προηγούμενων κατόχων φέρεται να χρησιμοποίησε φύλλα των χειρογράφων για να στρώνει σκεύη κατά το ψήσιμο πιτών.

Έτσι, τμήματα από τις περίφημες «συνομιλίες με αγγέλους» πιθανότατα καταστράφηκαν για πάντα.

Από τα μυστικά ημερολόγια στη δημοσιότητα

Οι συναντήσεις του Dee με τις οντότητες δεν έγιναν αμέσως γνωστές στο ευρύ κοινό.

Τον 17ο αιώνα όμως ο λόγιος Meric Casaubon δημοσίευσε μεγάλο μέρος του υλικού στο βιβλίο A True & Faithful Relation of What Passed for Many Years Between Dr. John Dee and Some Spirits το 1659.

Η ίδια η British Library επιβεβαιώνει ότι τα σωζόμενα χειρόγραφα προηγούνται του υλικού που δημοσίευσε ο Casaubon.

Από εκεί και πέρα η εικόνα του John Dee άλλαξε για πάντα.

Για κάποιους έγινε σοφός που προσπάθησε να ανακαλύψει τα μυστικά του σύμπαντος.

Για άλλους ένας μάγος που πίστεψε ότι μιλούσε με αγγέλους.

Για μεταγενέστερους αποκρυφιστές έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές της δυτικής τελετουργικής μαγείας.

Και στη λαϊκή κουλτούρα μετατράπηκε ακόμη και στον μυστηριώδη πρόδρομο του 007.

Τι γνωρίζουμε πραγματικά

Το συναρπαστικότερο στοιχείο της ιστορίας δεν είναι ότι μπορούμε να αποδείξουμε πως οι Dee και Kelley μίλησαν με αγγέλους.

Δεν μπορούμε.

Εκείνο που μπορούμε να αποδείξουμε είναι ότι οι ίδιοι κατέγραψαν συστηματικά ότι το έκαναν.

Τα ημερολόγιά τους υπάρχουν ακόμη.

Τα περίεργα αλφάβητα υπάρχουν.

Οι πίνακες των 49 × 49 γραμμάτων υπάρχουν.

Οι 48 Αγγελικές Κλείδες υπάρχουν.

Τα χειρόγραφα φυλάσσονται σήμερα στη British Library.

Έτσι, πίσω από τους μεταγενέστερους θρύλους βρίσκεται μια πραγματική και πολύ παράξενη ιστορία της Αναγέννησης: δύο άνδρες κάθονταν μπροστά σε έναν κρύσταλλο, ο ένας περιέγραφε όσα πίστευε ότι έβλεπε και ο άλλος κατέγραφε επί χρόνια τα μηνύματα, προσπαθώντας να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό που θεωρούσε τη χαμένη γλώσσα των αγγέλων.

Βασικές ιστορικές πηγές

British Library – Sloane MS 3188: οι καταγραφές των «συνομιλιών με αγγέλους» του John Dee, με υλικό από το 1581–1583.

British Library – Sloane MS 3189: Liber Loagaeth / Book of Enoch, μεταγραμμένο από τον Edward Kelley το 1583, με τους περίφημους πίνακες γραμμάτων.

British Library – Sloane MS 3191: χειρόγραφο του John Dee που περιλαμβάνει τις 48 Claves Angelicae, τις «Αγγελικές Κλείδες», του 1584.

Cambridge University Press: ακαδημαϊκή βιβλιογραφία για τις συνομιλίες του Dee με αγγέλους και μελέτες της Ενωχιανής γλώσσας.

University of Cambridge: εξέταση του θρύλου ότι ο Dee ήταν ο «πρώτος 007», με επισήμανση ότι η κατασκοπευτική αυτή εικόνα αμφισβητείται από σύγχρονους μελετητές.