Κεφάλαιο 2 — Ο Βωμός του Samhain: Κεριά, Βότανα, Θυμιάματα και Προσφορές

 

Η προετοιμασία του βωμού αποτελεί για πολλούς σύγχρονους Wiccans ένα από τα σημαντικότερα μέρη του Samhain. Δεν υπάρχει όμως ένας «υποχρεωτικός» βωμός ούτε ένας κατάλογος αντικειμένων που πρέπει να διαθέτει κάθε ασκούμενος. Η Wicca περιλαμβάνει διαφορετικές παραδόσεις, covens και μοναχικούς ασκούμενους, επομένως η μορφή της τελετής μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Σε σύγχρονες Pagan και Wiccan πρακτικές ο βωμός του Samhain χρησιμοποιείται κυρίως για μνήμη των νεκρών, περισυλλογή, ολοκλήρωση του παλιού κύκλου και συμβολική προετοιμασία για τον χειμώνα.

Η επιλογή του χώρου

Πριν τοποθετηθούν τα αντικείμενα, επιλέγεται ένας ήσυχος χώρος. Μπορεί να είναι ένα μόνιμο τραπέζι που χρησιμοποιείται για τελετουργίες ή μια προσωρινή επιφάνεια που θα χρησιμοποιηθεί μόνο κατά την περίοδο του Samhain. Το Circle Sanctuary περιγράφει τη δημιουργία βωμού προγόνων πάνω σε τραπέζι, συρταριέρα ή άλλη κατάλληλη επιφάνεια, όπου τοποθετούνται φωτογραφίες, οικογενειακά κειμήλια και κεριά.
Το σημαντικό δεν είναι η πολυτέλεια του βωμού αλλά το νόημα των αντικειμένων. Ένας μικρός βωμός με μία φωτογραφία, ένα κερί και ένα ποτήρι νερό μπορεί να έχει για τον ασκούμενο μεγαλύτερη προσωπική αξία από έναν μεγάλο χώρο γεμάτο τελετουργικά εργαλεία.

Ο βωμός των προγόνων

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πρακτικές του σύγχρονου Samhain είναι ο Ancestor Altar, δηλαδή ο Βωμός των Προγόνων.
Επάνω του μπορούν να τοποθετηθούν φωτογραφίες ανθρώπων που έχουν πεθάνει, οικογενειακά αντικείμενα, γράμματα, κοσμήματα ή άλλα ενθύμια. Το Circle Sanctuary αναφέρει ακόμη ότι κάποιοι τιμούν όχι μόνο συγγενείς και φίλους αλλά και αγαπημένα ζώα που έχουν πεθάνει.
Η φωτογραφία δεν θεωρείται ότι «φυλακίζει» κάποιο πνεύμα. Λειτουργεί ως σημείο μνήμης. Ο ασκούμενος μπορεί να ανάψει ένα μικρό κερί, να αναφέρει το όνομα του ανθρώπου που θυμάται και να αναλογιστεί όσα έμαθε από εκείνον.
Μία απλή τελετουργική φράση θα μπορούσε να είναι:
«Τιμώ όσους περπάτησαν πριν από εμένα. Κρατώ τη μνήμη τους ζωντανή και ευχαριστώ για όσα άφησαν πίσω τους.»
Αυτή είναι μια σύγχρονη διατύπωση και όχι ιστορικό Wiccan κείμενο ή μυστικό τελετουργικό κάποιας συγκεκριμένης γραμμής μύησης.

Τα κεριά του Samhain

Τα κεριά εμφανίζονται συχνά στους σύγχρονους εορτασμούς του Samhain και ιδιαίτερα στους βωμούς προγόνων. Το Circle Sanctuary προτείνει μικρά αναθηματικά κεριά που ανάβονται στη μνήμη των νεκρών.
Σε ορισμένα σύγχρονα συστήματα αντιστοιχιών χρησιμοποιούνται χρώματα όπως μαύρο, πορτοκαλί και indigo, τα οποία το Circle Sanctuary καταγράφει στις συσχετίσεις του Samhain. Αυτές οι χρωματικές αντιστοιχίες είναι σύγχρονη Pagan πρακτική και όχι ένας καθολικός αρχαίος κελτικός κανόνας.
Το μαύρο μπορεί να συμβολίζει το σκοτάδι, το τέλος και το άγνωστο.
Το πορτοκαλί μπορεί να συμβολίζει τη φωτιά, το φθινόπωρο και τη συγκομιδή.
Ένα λευκό κερί μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί απλώς ως σύμβολο μνήμης, φωτός ή σεβασμού.
Ο ασκούμενος δεν χρειάζεται να διαθέτει όλα τα χρώματα. Η συμβολική πρόθεση έχει μεγαλύτερη σημασία από τη συλλογή πολλών αντικειμένων.

Φωτιά και καζάνι

Η φωτιά αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα που συνδέονται με το Samhain. Στη σύγχρονη Pagan πρακτική μπορεί να εμφανιστεί ως μεγάλη εξωτερική φωτιά, φωτιά σε τζάκι ή ακόμη και ως μικρή ασφαλής φλόγα σε τελετουργικό δοχείο. Το Circle Sanctuary περιγράφει μια πρακτική κατά την οποία κάποιος γράφει μια παλιά συνήθεια που επιθυμεί να εγκαταλείψει και χρησιμοποιεί τη φωτιά συμβολικά ως πράξη απελευθέρωσης και αλλαγής.
Το καζάνι είναι επίσης συνηθισμένο σύμβολο στη νεότερη Wicca. Μπορεί να αντιπροσωπεύει μεταμόρφωση, αναγέννηση ή το στοιχείο μέσα στο οποίο κάτι παλιό αλλάζει μορφή. Σε σύγχρονες Pagan πρακτικές το καζάνι χρησιμοποιείται επίσης για κεριά, θυμίαμα ή νερό.
Δεν χρειάζεται πραγματικό μεγάλο καζάνι. Ένα μικρό πυρίμαχο δοχείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμβολικά, αρκεί οποιαδήποτε χρήση φωτιάς να γίνεται με κανονικούς κανόνες πυρασφάλειας.

Τα βότανα του Samhain

Τα βότανα κατέχουν ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη witchcraft και σε αρκετές μορφές Wiccan πρακτικής. Ένα από τα συχνότερα φυτά που συνδέονται σήμερα με το Samhain είναι το δεντρολίβανο.
Το δεντρολίβανο έχει μακρά πολιτισμική σχέση με τη μνήμη και εμφανίζεται σε σύγχρονους Pagan οδηγούς ως φυτό κατάλληλο για βωμούς προγόνων.
Ένα μικρό κλαδί δεντρολίβανου μπορεί επομένως να τοποθετηθεί δίπλα σε φωτογραφίες ή οικογενειακά αντικείμενα ως σύμβολο της φράσης:
«Θυμάμαι.»
Σε σύγχρονες Pagan πρακτικές συναντώνται επίσης μέντα, ερείκη και αρτεμισία ως φυτικές προσφορές ή τελετουργικά βότανα, αν και οι συγκεκριμένες αντιστοιχίες δεν αποτελούν καθολικούς κανόνες της Wicca.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Στο διαδίκτυο εμφανίζονται συχνά λίστες «μαγικών φυτών του Samhain» που περιλαμβάνουν belladonna, henbane, aconite/wolfsbane και άλλα δηλητηριώδη φυτά. Δεν είναι ασφαλές να καταναλώνονται, να καίγονται ή να χρησιμοποιούνται σαν συνηθισμένα βότανα. Η ύπαρξή τους στη λαογραφία ή στην ιστορία της μαγείας δεν τα μετατρέπει σε ασφαλή τελετουργικά υλικά.

Το θυμίαμα

Το θυμίαμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργήσει μια διαφορετική ατμόσφαιρα στον τελετουργικό χώρο. Σύγχρονες πηγές για το Samhain αναφέρουν μεταξύ άλλων το δεντρολίβανο ως πιθανό συστατικό θυμιάματος, ιδιαίτερα λόγω της σχέσης του με τη μνήμη.
Δεν υπάρχει όμως μία μοναδική «αυθεντική συνταγή θυμιάματος του Samhain».
Ένας Wiccan μπορεί να επιλέξει ένα άρωμα επειδή του θυμίζει το φθινόπωρο, την οικογένειά του ή κάποιον συγκεκριμένο άνθρωπο που θέλει να τιμήσει.
Το θυμίαμα επομένως μπορεί να λειτουργήσει σαν φορέας μνήμης. Όπως μια μυρωδιά από το σπίτι της γιαγιάς μπορεί να επαναφέρει δεκάδες αναμνήσεις, έτσι ένα γνώριμο άρωμα μπορεί να αποκτήσει θέση μέσα στη συγκεκριμένη τελετή.

Μήλα

Τα μήλα εμφανίζονται έντονα στις εποχικές παραδόσεις που συνδέονται με το Samhain και χρησιμοποιούνται συχνά στους σύγχρονους Pagan εορτασμούς ως εποχικό φρούτο και προσφορά.
Μπορούν να τοποθετηθούν στον βωμό, να αποτελέσουν μέρος του γεύματος ή να χρησιμοποιηθούν απλώς ως εικόνα της τελευταίας συγκομιδής πριν από τον χειμώνα.
Για έναν σημερινό Wiccan το μήλο μπορεί να συμβολίσει τη συγκομιδή, τη φύση, τον κύκλο των εποχών ή την προσωπική γνώση. Το ακριβές νόημα εξαρτάται από την παράδοση και τον ασκούμενο.

Κολοκύθες

Η κολοκύθα είναι σήμερα σχεδόν αδύνατο να διαχωριστεί από την εικόνα του Halloween. Χρησιμοποιείται επίσης από πολλούς σύγχρονους Pagans στο Samhain, και το Circle Sanctuary αναφέρει τα jack-o'-lanterns μεταξύ των σύγχρονων εθίμων της εποχής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η σημερινή πορτοκαλί κολοκύθα αποτελούσε απαραίτητο αντικείμενο μιας αρχαίας κελτικής τελετής. Ο σημερινός συμβολισμός της είναι προϊόν μακράς εξέλιξης των εθίμων του Halloween.
Στον σύγχρονο βωμό μπορεί να συμβολίζει τη συγκομιδή, το τέλος του φθινοπώρου και την έλευση του σκοτεινότερου μέρους του χρόνου.

Νερό και άλλες προσφορές

Μία από τις απλούστερες προσφορές είναι το νερό.
Το Circle Sanctuary αναφέρει ότι σε τάφους αγαπημένων μπορούν να προσφερθούν λουλούδια, αποξηραμένα βότανα ή μια μικρή σπονδή νερού.
Το νερό έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: είναι απλό και δεν χρειάζεται μια περίπλοκη τελετή.
Ένα μικρό ποτήρι μπορεί να τοποθετηθεί στον βωμό με τη σκέψη:
«Αυτό προσφέρεται με σεβασμό σε όσους θυμάμαι απόψε.»
Ορισμένοι χρησιμοποιούν κρασί, μηλίτη ή άλλο ποτό, όμως αυτό εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική ή οικογενειακή παράδοση. Το νερό είναι απολύτως αρκετό.

Το φαγητό των νεκρών

Το Samhain συνδέεται συχνά με ένα ιδιαίτερο γεύμα μνήμης.
Το Circle Sanctuary περιγράφει την πρακτική να υπάρχει μία επιπλέον θέση στο τραπέζι ή μια θέση κοντά στον βωμό για τους νεκρούς. Από κάθε φαγητό και ποτό τοποθετείται συμβολικά μια μικρή ποσότητα σε εκείνη τη θέση.
Όταν το γεύμα πραγματοποιείται στη σιωπή ονομάζεται συχνά Dumb Supper.
Η λέξη «dumb» χρησιμοποιείται εδώ με την παλαιότερη έννοια της σιωπής.
Δεν πρόκειται για ένα τρομακτικό δείπνο που έχει στόχο να προκαλέσει την εμφάνιση φαντασμάτων. Στη σύγχρονη Pagan χρήση λειτουργεί κυρίως ως τελετουργική ανάμνηση των νεκρών.
Στο τραπέζι μπορεί να υπάρχουν μήλα, κολοκύθες, ψωμί, λαχανικά της εποχής ή άλλα φαγητά που έχουν προσωπικό ή οικογενειακό νόημα. Σε σύγχρονες Pagan πηγές τα μήλα και τα ρόδια εμφανίζονται επίσης ως συνηθισμένες εποχικές προσφορές.
Ακόμη πιο προσωπικό μπορεί να είναι το αγαπημένο φαγητό ενός ανθρώπου που έχει πεθάνει.
Αν για παράδειγμα ένας παππούς αγαπούσε ένα συγκεκριμένο ψωμί ή γλυκό, η παρουσία του στον εορτασμό μπορεί να έχει μεγαλύτερη συναισθηματική σημασία από οποιαδήποτε «μαγική αντιστοιχία» ενός βιβλίου.

Λουλούδια και φύλλα

Τα λουλούδια μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως προσφορά. Το Circle Sanctuary αναφέρει φρέσκα λουλούδια και αποξηραμένα βότανα ως πιθανές προσφορές σε χώρους μνήμης.
Φθινοπωρινά φύλλα, κλαδιά και καρποί μπορούν να μεταφέρουν τη φύση της εποχής μέσα στον τελετουργικό χώρο.
Ένα ξερό φύλλο έχει έναν πολύ απλό αλλά ισχυρό συμβολισμό.
Κάποτε ήταν πράσινο.
Μεγάλωσε.
Τροφοδοτήθηκε από το φως.
Άλλαξε χρώμα.
Έπεσε.
Επέστρεψε στη γη.
Και μέσα από τη γη θα συμμετάσχει ξανά στον κύκλο της ζωής.
Αυτός ακριβώς ο κύκλος ζωής, θανάτου και μεταμόρφωσης βρίσκεται στην καρδιά πολλών σύγχρονων ερμηνειών του Samhain.

Το μαγικό κάτοπτρο και τα εργαλεία μαντείας

Το Circle Sanctuary καταγράφει μεταξύ των συμβόλων του Samhain το magic mirror, το καζάνι, τα κεριά και τα εργαλεία μαντείας.
Ένας σύγχρονος Wiccan μπορεί επομένως να έχει κοντά στον βωμό Tarot, ρούνους, oracle cards ή άλλο σύστημα μαντείας.
Η μαντεία στο Samhain συνδέεται συχνά με τη μετάβαση από τον παλιό στον νέο κύκλο.
Ο ασκούμενος μπορεί να ρωτήσει:
«Τι πρέπει να αφήσω πίσω μου;»
«Τι χρειάζεται να καταλάβω πριν αρχίσει ο επόμενος κύκλος;»
«Ποια εμπειρία του προηγούμενου έτους πρέπει να μετατραπεί σε γνώση;»
Αυτές οι πρακτικές ανήκουν στη θρησκευτική και συμβολική σφαίρα και δεν αποτελούν επιστημονική μέθοδο πρόβλεψης του μέλλοντος.

Η κατασκευή του βωμού

Ένας απλός σύγχρονος βωμός Samhain μπορεί να οργανωθεί ως εξής.
Στο κέντρο μπορεί να τοποθετηθεί ένα κερί ως σύμβολο φωτός μέσα στο σκοτεινό μισό του έτους.
Δίπλα του μπορούν να τοποθετηθούν φωτογραφίες ή ενθύμια αγαπημένων νεκρών.
Μπροστά τους μπορεί να υπάρχει ένα ποτήρι νερό.
Ένα κλαδί δεντρολίβανου μπορεί να συμβολίζει τη μνήμη.
Μερικά μήλα ή εποχικοί καρποί μπορούν να συμβολίζουν τη συγκομιδή.
Φθινοπωρινά φύλλα μπορούν να θυμίζουν τον κύκλο της φύσης.
Ένα μικρό καζάνι ή πυρίμαχο δοχείο μπορεί να συμβολίζει τη μεταμόρφωση.
Tarot, ρούνοι ή άλλο μαντικό εργαλείο μπορούν να τοποθετηθούν κοντά μόνο εφόσον αποτελούν μέρος της προσωπικής πρακτικής.
Ο βωμός δεν χρειάζεται να περιέχει τίποτε περισσότερο.

Πριν αρχίσει η τελετή

Όταν έρθει η νύχτα της 31ης Οκτωβρίου, ο ασκούμενος μπορεί να χαμηλώσει τα φώτα και να καθίσει μπροστά στον βωμό.
Ανάβει το κερί.
Κοιτάζει τις φωτογραφίες.
Λέει τα ονόματα εκείνων που θυμάται.
Μπορεί να μιλήσει για όσα έζησε κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους.
Μπορεί να γράψει όσα επιθυμεί να αφήσει πίσω του.
Μπορεί επίσης απλώς να καθίσει στη σιωπή.
Δεν απαιτείται θεαματική τελετή.
Στο Samhain η σιωπή μπορεί να είναι μέρος της ίδιας της τελετουργίας.

Τι δεν πρέπει να συγχέουμε

Είναι σημαντικό να μην παρουσιάζουμε κάθε σύγχρονη πρακτική του διαδικτύου ως αρχαία Wiccan γνώση.
Η Wicca είναι σύγχρονη θρησκεία και το Samhain ενσωματώθηκε στον Ετήσιο Κύκλο της μέσα από νεότερες Pagan αναβιώσεις και επανερμηνείες. Οι σημερινές λίστες με «χρώματα του Samhain», «κρυστάλλους του Samhain», «βότανα του Samhain» και δεκάδες μαγικές αντιστοιχίες συνήθως προέρχονται από νεότερη Wiccan, Pagan, witchcraft ή New Age βιβλιογραφία και όχι από μία ενιαία αρχαία κελτική παράδοση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σύγχρονες πρακτικές δεν έχουν αξία για εκείνους που τις ακολουθούν.
Σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίζουμε από ποια εποχή και από ποια παράδοση προέρχεται κάθε ιδέα.
Έτσι μπορούμε να μελετούμε τη Wicca χωρίς να μετατρέπουμε τον μύθο σε ιστορικό γεγονός.

Όταν ανάψουν τα κεριά

Τελικά ο βωμός του Samhain δεν είναι απλώς μια συλλογή από κολοκύθες, κεριά και βότανα.
Είναι ένας χώρος μνήμης.
Ένα κερί μπορεί να αντιπροσωπεύει έναν άνθρωπο.
Ένα μήλο μπορεί να θυμίζει τη συγκομιδή.
Ένα ξερό φύλλο μπορεί να θυμίζει ότι όλα μεταμορφώνονται.
Το δεντρολίβανο μπορεί να γίνει σύμβολο της μνήμης.
Το ποτήρι νερό μπορεί να γίνει προσφορά.
Και η κενή θέση στο τραπέζι μπορεί να υπενθυμίσει ότι οι άνθρωποι που πέρασαν από τη ζωή μας εξακολουθούν να υπάρχουν μέσα στις ιστορίες, στις αναμνήσεις και σε όσα μας δίδαξαν.
Όταν ο Wiccan ανάψει το πρώτο κερί του Samhain, η πράξη μπορεί να εκφράζει κάτι πολύ απλό:
«Θυμάμαι εκείνους που έφυγαν. Αποδέχομαι όσα τελείωσαν. Καλωσορίζω τον νέο κύκλο.»
Και έτσι αρχίζει πραγματικά η νύχτα του Samhain.