Κεφάλαιο 7 — Ο Μαγικός Καθρέφτης του John Dee: Edward Kelley, Αγγελικές Συνομιλίες και Ενωχιανή Γνώση

 

Ο John Dee είναι μία από τις πιο συναρπαστικές μορφές στην ιστορία της δυτικής εσωτερικής παράδοσης. Δεν ήταν απλώς αποκρυφιστής. Ήταν μαθηματικός, αστρονόμος, αστρολόγος, γεωγράφος, συλλέκτης βιβλίων και λόγιος της ελισαβετιανής Αγγλίας. Υπηρέτησε ως σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄ και ενδιαφέρθηκε έντονα για τη ναυσιπλοΐα, την κρυπτογραφία, την αρχαία ιστορία και τις προσπάθειες απόκτησης μιας υποτιθέμενης παγκόσμιας γνώσης.

Όμως από όλες τις δραστηριότητές του, εκείνη που δημιούργησε τον μεγαλύτερο θρύλο ήταν οι λεγόμενες «αγγελικές συνομιλίες».

Ο Dee πίστευε ότι ο άνθρωπος είχε χάσει ένα μέρος της αρχέγονης γνώσης που υπήρχε πριν από την Πτώση του Αδάμ.

Ήθελε να την ανακτήσει.

Δεν αναζητούσε μόνο έναν χρησμό για το μέλλον.

Αναζητούσε κάτι πολύ μεγαλύτερο.

Μία γνώση που, κατά τη δική του κοσμοθεωρία, μπορούσε να εξηγήσει τη φύση, τη θεολογία, την αλχημεία, τη γλώσσα και τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας της δημιουργίας. Σύγχρονες ιστορικές μελέτες υπογραμμίζουν ότι οι αγγελικές συνομιλίες δεν ήταν για τον Dee μια παράξενη παρένθεση αλλά συνέχεια των θρησκευτικών και φυσικοφιλοσοφικών ενδιαφερόντων του.

Ο λόγιος που ήθελε να μάθει τα πάντα

Ο Dee γεννήθηκε το 1527.

Σπούδασε στο Cambridge και απέκτησε μεγάλη φήμη ως μαθηματικός και λόγιος.

Η βιβλιοθήκη που δημιούργησε στο σπίτι του στο Mortlake ήταν εξαιρετικά μεγάλη για την εποχή.

Ο ίδιος ισχυριζόταν ότι κατείχε περισσότερα από 3.000 τυπωμένα βιβλία και περίπου 1.000 χειρόγραφα. Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Ευρώπη τη δεκαετία του 1580, μεγάλο μέρος της συλλογής του λεηλατήθηκε ή κλάπηκε. Περισσότερα από εκατό βιβλία που προέρχονταν από τη συλλογή του βρίσκονται σήμερα στη βιβλιοθήκη του Royal College of Physicians.

Αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε τον άνθρωπο πίσω από τον θρύλο.

Ο Dee δεν ξεκίνησε ως ο στερεοτυπικός «μάγος με τον μαύρο καθρέφτη».

Ήταν ένας άνθρωπος που ήθελε να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερη γνώση.

Μαθηματικά.

Αστρονομία.

Γεωγραφία.

Θεολογία.

Αλχημεία.

Κρυπτογραφία.

Αρχαίες γλώσσες.

Και τελικά αυτό που πίστευε ότι ήταν γνώση προερχόμενη από αγγέλους.

Γιατί στράφηκε στους αγγέλους;

Κατά τη δεκαετία του 1580 ο Dee άρχισε να αφιερώνει όλο και περισσότερο χρόνο στο scrying.

Οι ιστορικοί τοποθετούν αυτή τη μεταστροφή μέσα στο ευρύτερο θρησκευτικό και πνευματικό περιβάλλον της Αναγέννησης.

Ο Dee ενδιαφερόταν για τον Ερμητισμό, την Καμπάλα και την ιδέα μιας αρχαίας σοφίας που είχε υπάρξει πριν διαφθαρεί η ανθρώπινη γνώση.

Πίστευε ότι οι άγγελοι μπορούσαν να του αποκαλύψουν αυτό που οι συνηθισμένες ανθρώπινες μελέτες δεν μπορούσαν πλέον να του δώσουν.

Για εκείνον λοιπόν η επικοινωνία με αγγέλους δεν ήταν απλή μαντεία.

Ήταν μία μορφή έρευνας.

Με τα δεδομένα της δικής του εποχής και κοσμοθεωρίας, πίστευε ότι προσπαθούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε ανώτερη γνώση.

Το πρόβλημα του Dee

Υπήρχε όμως ένα σημαντικό εμπόδιο.

Ο Dee φαίνεται ότι θεωρούσε πως δεν μπορούσε μόνος του να δει καθαρά τις οντότητες που αναζητούσε.

Χρειαζόταν έναν scryer.

Έναν άνθρωπο ο οποίος θα κοιτούσε μέσα σε κρύσταλλο, showstone ή άλλη ανακλαστική επιφάνεια και θα περιέγραφε ό,τι θεωρούσε ότι έβλεπε και άκουγε.

Μετά από προσπάθειες με άλλους ανθρώπους, το 1582 γνώρισε τον άνθρωπο που θα γινόταν ο σημαντικότερος συνεργάτης του.

Τον Edward Kelley.

Ποιος ήταν ο Edward Kelley;

Ο Kelley παραμένει αινιγματική μορφή.

Έζησε περίπου από το 1555 έως το 1597 ή 1598 και απέκτησε μεγάλη φήμη ως αλχημιστής και scryer.

Μεταγενέστερες αφηγήσεις τον παρουσιάζουν μερικές φορές ως απατεώνα ή πλαστογράφο, όμως οι ιστορικοί δεν συμφωνούν πλήρως για το πόσο αξιόπιστες είναι όλες αυτές οι ιστορίες.

Υπάρχει επίσης διαφωνία για το αν πίστευε πραγματικά σε αυτά που περιέγραφε κατά τις συνεδρίες με τον Dee ή αν εξαπατούσε τον συνεργάτη του.

Το βέβαιο είναι ότι χωρίς τον Kelley οι περίφημες αγγελικές συνομιλίες του Dee πιθανότατα δεν θα είχαν πάρει τη μορφή με την οποία τις γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Kelley ήταν τα «μάτια».

Ο Dee ήταν σε μεγάλο βαθμό ο ερευνητής, ο ερωτών και ο καταγραφέας.

Ο καθρέφτης και το showstone

Οι συνεδρίες μπορούσαν να χρησιμοποιούν ανακλαστικά αντικείμενα ή κρυστάλλους.

Στις πηγές συναντάμε τον όρο showstone ή shew stone.

Η Deborah Harkness, μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες μελετήτριες των αγγελικών συνομιλιών του Dee, περιγράφει τον Dee να χρησιμοποιεί έναν βοηθό και κρύσταλλο ή showstone στην προσπάθειά του να επικοινωνήσει με αγγελικές οντότητες.

Άλλες ιστορικές μελέτες αναφέρουν γυαλισμένο οψιδιανό καθρέφτη ή κρυστάλλινη σφαίρα ως μέσα μέσω των οποίων ο scryer θεωρούνταν ότι μπορούσε να δει και να ακούσει τις οντότητες.

Εδώ πρέπει να θυμηθούμε κάτι από τα προηγούμενα κεφάλαια.

Ο ίδιος ο καθρέφτης δεν γράφει.

Δεν μιλά.

Δεν κινείται.

Ο Kelley κοιτούσε.

Ο Kelley περιέγραφε.

Ο Dee κατέγραφε.

Αυτό σημαίνει ότι ανάμεσα στο αντικείμενο και στο τελικό γραπτό μήνυμα υπήρχε πάντοτε ένας ανθρώπινος ερμηνευτής.

Το κρύσταλλο που αποδόθηκε στον Dee

Σώζεται επίσης κρύσταλλος που παραδοσιακά συνδέθηκε με τον Dee.

Το Royal College of Physicians περιγράφει ένα διαφανές πορφυρό κρύσταλλο με αλυσίδα και δακτύλιο, τον οποίο μεταγενέστερη παράδοση συνέδεσε με τις πρακτικές του.

Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, ο Dee πίστευε ότι ο κρύσταλλος του είχε δοθεί από τον άγγελο Uriel το 1582. Η ιστορία του αντικειμένου συνέχισε μετά τον θάνατό του και πέρασε μέσα από διαφορετικούς ιδιοκτήτες και θρύλους.

Το ότι ένα αντικείμενο συνδέεται ιστορικά ή παραδοσιακά με τον Dee δεν σημαίνει βέβαια ότι αποδεικνύεται και η υπερφυσική ιστορία που το συνοδεύει.

Το αντικείμενο είναι πραγματικό.

Ο ισχυρισμός ότι το παρέδωσε άγγελος ανήκει στην πίστη και την παράδοση.

Οι πραγματικές χειρόγραφες καταγραφές

Εδώ η ιστορία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

Οι αγγελικές συνομιλίες δεν είναι απλώς ένας θρύλος που δημιουργήθηκε αιώνες αργότερα.

Έχουν σωθεί πραγματικά χειρόγραφα.

Η British Library διατηρεί το Sloane MS 3188, το οποίο περιγράφει ως τις «John Dee's conferences with angels».

Το χειρόγραφο περιλαμβάνει καταγραφές από τις 22 Δεκεμβρίου 1581 έως τις 30 Μαΐου 1583 και αποτελείται από πέντε βιβλία συνομιλιών.

Αυτό είναι τεράστιας σημασίας.

Δεν χρειάζεται να βασιστούμε σε μια σύγχρονη ιστορία τρόμου.

Μπορούμε να γνωρίζουμε τι κατέγραφε πραγματικά ο Dee μέσα από χειρόγραφα της εποχής του.

Το «Book of Enoch»

Η British Library διατηρεί επίσης το Sloane MS 3189.

Ο κατάλογός της το περιγράφει ως The Book of Enoch, ή Liber Mysteriorum Sextus et Sanctus και Liber Logaeth.

Το χειρόγραφο μεταγράφηκε από τον Edward Kelley το 1583.

Ένα ιδιαίτερα παράξενο χαρακτηριστικό του είναι ότι μεγάλο μέρος του αποτελείται από γράμματα και αριθμούς τοποθετημένα σε τεράστιους πίνακες των 49 επί 49 κελιών.

Εδώ βρισκόμαστε πλέον πολύ κοντά σε αυτό που αργότερα θα γίνει γνωστό ως Ενωχιανό σύστημα.

Η «Ενωχιανή γλώσσα»

Στη σύγχρονη αποκρυφιστική βιβλιογραφία θα ακούσεις συχνά την έκφραση Enochian language — Ενωχιανή γλώσσα.

Ο όρος συνδέεται με το βιβλικό πρόσωπο του Ενώχ και με την ιδέα μιας πανάρχαιας, αγγελικής ή πρωταρχικής γλώσσας.

Στα χειρόγραφα του Dee και του Kelley εμφανίζονται παράξενα γράμματα, λέξεις, πίνακες και κείμενα τα οποία εκείνοι αντιμετώπιζαν ως μέρος αγγελικής αποκάλυψης.

Σύγχρονη ακαδημαϊκή έρευνα αναφέρεται ρητά στους Dee και Kelley ως αποκρυφιστές που παρήγαγαν «Enochian characters» μέσα από scrying.

Δεν υπάρχει όμως επιστημονική απόδειξη ότι αυτή ήταν πραγματική γλώσσα αγγέλων.

Η ιστορικά ασφαλής διατύπωση είναι διαφορετική:

Ο Dee και ο Kelley κατέγραψαν ένα γλωσσικό και συμβολικό σύστημα το οποίο θεωρούσαν αγγελικής προέλευσης.

Αυτό μπορούμε να τεκμηριώσουμε.

Το ότι προήλθε αντικειμενικά από αγγελικές οντότητες δεν μπορούμε.

Οι 48 Αγγελικές Κλείδες

Άλλο εξαιρετικά σημαντικό χειρόγραφο είναι το Sloane MS 3191.

Η British Library το χαρακτηρίζει το μοναδικό σωζόμενο βιβλίο τελετουργικής μαγείας γραμμένο από το ίδιο το χέρι του John Dee.

Μέσα του βρίσκονται οι λεγόμενες 48 Angelical Keys — 48 Αγγελικές Κλείδες, οι οποίες καταγράφηκαν σε διάφορες χρονικές στιγμές από τις 13 Απριλίου έως τις 13 Ιουλίου 1584 στην Κρακοβία της Πολωνίας.

Οι «κλείδες» αυτές θα αποκτήσουν τεράστια σημασία αιώνες αργότερα για διάφορα ρεύματα δυτικού αποκρυφισμού.

Όμως πρέπει να θυμόμαστε ότι η χρήση τους από μεταγενέστερες αποκρυφιστικές οργανώσεις δεν είναι απαραίτητα ταυτόσημη με τον τρόπο που τις κατανοούσε ο Dee.

Πίνακες γεμάτοι γράμματα

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του συστήματος είναι η χρήση πολύπλοκων πινάκων.

Γράμματα.

Αριθμοί.

Ονόματα.

Συνδυασμοί χαρακτήρων.

Γεωμετρικές διατάξεις.

Για έναν σύγχρονο αναγνώστη μπορεί να μοιάζουν με κρυπτογραφημένο κώδικα.

Και αυτή ακριβώς η ομοιότητα γέννησε μία ενδιαφέρουσα θεωρία.

Μήπως όλα αυτά ήταν πραγματικά κρυπτογραφία;

Ήταν ο Dee κατάσκοπος;

Ο Dee γνώριζε πράγματι την κρυπτογραφία.

Έζησε σε μία περίοδο κατά την οποία η κωδικοποίηση μηνυμάτων είχε τεράστια πολιτική σημασία.

Αργότερα δημιουργήθηκαν θεωρίες ότι το «βιβλίο των πνευμάτων» και η αγγελική γλώσσα μπορεί να ήταν στην πραγματικότητα κώδικες.

Το Royal College of Physicians σημειώνει ότι ακόμη και ο Robert Hooke είχε προτείνει αργότερα ότι τα αρχεία των πνευματικών συνομιλιών και η «Enochian» γλώσσα ίσως ήταν κρυπτογραφικό σύστημα.

Αυτό όμως παραμένει θεωρία.

Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία ώστε να πούμε:

«Η Ενωχιανή ήταν μυστικός κατασκοπευτικός κώδικας».

Ο Dee μπορούσε να ενδιαφέρεται ταυτόχρονα για κρυπτογραφία και για πραγματική, κατά τη δική του πεποίθηση, αγγελική επικοινωνία.

Η Ενωχιανή ως γλώσσα

Το σύστημα παρουσιάζει πραγματικά γλωσσικά χαρακτηριστικά.

Υπάρχουν λέξεις.

Γράμματα.

Φράσεις.

Και κείμενα που μπορούν να μεταγραφούν.

Γι' αυτό και μελετήθηκε αργότερα ακόμη και από γλωσσολόγους.

Υπάρχει ολόκληρο λεξικό που συνέταξε ο γλωσσολόγος Donald Laycock και δημοσιεύτηκε ως The Complete Enochian Dictionary. Ακαδημαϊκές γλωσσολογικές δημοσιεύσεις έχουν εξετάσει το έργο αυτό.

Αυτό όμως δεν αποδεικνύει υπερφυσική προέλευση.

Ένα κατασκευασμένο ή αποκαλυπτικό γλωσσικό σύστημα μπορεί να παρουσιάζει δομή χωρίς να προέρχεται από μη ανθρώπινη πηγή.

Οι άγγελοι είχαν ονόματα

Οι καταγραφές του Dee και του Kelley περιλαμβάνουν πολλές οντότητες που παρουσιάζονται ως άγγελοι.

Άλλα ονόματα προέρχονται από γνωστή χριστιανική αγγελολογία.

Άλλα εμφανίζονται μέσα στο ιδιαίτερο σύστημα των συνομιλιών.

Αυτό δημιούργησε αργότερα τεράστιους καταλόγους «Ενωχιανών αγγέλων».

Χρειάζεται όμως μία προειδοποίηση.

Δεν πρέπει να θεωρήσουμε όλους τους καταλόγους που βρίσκουμε σήμερα στο διαδίκτυο πιστή αναπαραγωγή των χειρογράφων του 16ου αιώνα.

Το σύστημα πέρασε μέσα από αιώνες μεταγραφών, εκδόσεων και αποκρυφιστικών επανερμηνειών.

Ο Holy Table

Οι συνεδρίες του Dee συνδέονται επίσης με ένα αντικείμενο γνωστό ως Holy Table — Ιερό Τραπέζι.

Το History of Science Museum της Οξφόρδης διαθέτει μαρμάρινο αντίγραφο του Holy Table του Dee και εξηγεί ότι οι αγγελικές συνομιλίες πραγματοποιούνταν με τη βοήθεια του Kelley ως scryer.

Το μουσείο τοποθετεί αυτές τις δραστηριότητες κυρίως μεταξύ 1582 και 1589 και τονίζει ότι για τον Dee οι άγγελοι θεωρούνταν φορείς μιας γνώσης για τη φυσική και πνευματική πραγματικότητα που ο άνθρωπος είχε χάσει.

Άρα η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη.

Δεν υπάρχει μόνο καθρέφτης.

Υπάρχει ένα οργανωμένο τελετουργικό περιβάλλον.

Ο καθρέφτης πάνω στο τραπέζι

Στη μεταγενέστερη αναπαράσταση του συστήματος, το αντικείμενο θέασης τοποθετείται μέσα σε ένα ευρύτερο σύνολο συμβόλων.

Κάτω από το τραπέζι μπορούσαν να τοποθετούνται ειδικά τελετουργικά αντικείμενα.

Πάνω του τοποθετούνταν το μέσο θέασης.

Ο scryer παρατηρούσε.

Ο Dee έκανε ερωτήσεις.

Και στη συνέχεια κατέγραφε τις απαντήσεις.

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τη σημερινή απλοποιημένη εικόνα:

«Κοιτάζω έναν μαύρο καθρέφτη και περιμένω να εμφανιστεί πνεύμα».

Οι πρακτικές του Dee ήταν ενσωματωμένες σε ένα σύνθετο θεολογικό και κοσμολογικό σύστημα.

Δεν αναζητούσε τον Διάβολο

Η λαϊκή κουλτούρα έχει συχνά μετατρέψει τον Dee σε σατανιστή ή σκοτεινό νεκρομάντη.

Αυτό είναι ιστορικά παραπλανητικό.

Ο Dee αντιλαμβανόταν τις προσπάθειές του σε μεγάλο βαθμό ως χριστιανικό και θρησκευτικό έργο.

Η σύγχρονη ιστορική έρευνα υπογραμμίζει ότι αναζητούσε μέσω των αγγέλων μία καθαρή και αρχαία θεολογία που πίστευε ότι θα μπορούσε ακόμη και να θεραπεύσει τις θρησκευτικές διαιρέσεις της χριστιανικής Ευρώπης μετά τη Μεταρρύθμιση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σύγχρονοί του συμφωνούσαν μαζί του.

Σημαίνει ότι ο δικός του αυτοπροσδιορισμός ήταν πολύ διαφορετικός από τη μεταγενέστερη εικόνα του «μαύρου μάγου».

Η γνώση πριν από την Πτώση

Στον πυρήνα του συστήματος βρίσκεται μία πανίσχυρη ιδέα.

Κάποτε ο άνθρωπος γνώριζε περισσότερα.

Ο Αδάμ, πριν από την Πτώση, υποτίθεται ότι είχε πρόσβαση σε μία καθαρότερη γνώση του κόσμου.

Με την απομάκρυνση από τον Παράδεισο, αυτή η γνώση χάθηκε.

Οι άγγελοι όμως δεν την έχασαν.

Άρα, αν ο άνθρωπος μπορούσε να επικοινωνήσει μαζί τους, ίσως μπορούσε να την αποκτήσει ξανά.

Το History of Science Museum παρουσιάζει ακριβώς αυτή την αντίληψη ως κεντρική για τις προσπάθειες του Dee.

Εδώ βρίσκεται μία πραγματική ιστορική μορφή αυτού που ονομάζουμε στο βιβλίο μας:

αναζήτηση απαγορευμένης ή κρυμμένης γνώσης.

Αλχημεία και αγγελικές αποκαλύψεις

Οι συνομιλίες δεν περιορίζονταν σε γλώσσες και θεολογία.

Η αλχημεία ήταν επίσης σημαντική.

Ο Kelley έγινε ιδιαίτερα γνωστός αργότερα για τους ισχυρισμούς του ότι μπορούσε να πραγματοποιήσει αλχημικές μεταμορφώσεις.

Οι δύο άνδρες ταξίδεψαν μαζί στην κεντρική Ευρώπη και συνάντησαν ισχυρές πολιτικές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων τον αυτοκράτορα Ροδόλφο Β΄ και τον Στέφανο Μπάτορυ της Πολωνίας.

Η Ευρώπη εκείνης της εποχής ήταν ένας κόσμος στον οποίο η αλχημεία, η αστρολογία, η θρησκεία και η πρώιμη φυσική φιλοσοφία μπορούσαν να συνυπάρχουν πολύ πιο στενά από όσο φανταζόμαστε σήμερα.

Το ταξίδι στην Ευρώπη

Ο Dee και ο Kelley έφυγαν από την Αγγλία και πέρασαν αρκετά χρόνια στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Οι οικογένειές τους ταξίδεψαν μαζί τους.

Συνέχισαν τις αγγελικές συνομιλίες.

Συνάντησαν αυλές και ευγενείς.

Και παράλληλα ο Kelley άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για ανεξάρτητες αλχημικές δραστηριότητες.

Η συνεργασία τους σταδιακά άρχισε να εμφανίζει σοβαρές εντάσεις.

Το πιο αμφιλεγόμενο μήνυμα

Το 1587 συνέβη ένα περιστατικό που έγινε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα επεισόδια της ιστορίας τους.

Σύμφωνα με τις καταγραφές και τις ιστορικές μελέτες, ο Kelley ανακοίνωσε ότι οι οντότητες απαιτούσαν από τους δύο άνδρες να μοιράζονται όλα όσα είχαν — ακόμη και τις συζύγους τους.

Ο Dee φαίνεται να ταράχθηκε βαθιά από το μήνυμα.

Η ιστορία αυτή συνέβαλε σημαντικά στην τελική κατάρρευση της συνεργασίας τους.

Το περιστατικό δημιουργεί ένα πολύ σοβαρό ιστορικό ερώτημα.

Ήταν ο Kelley ειλικρινής;

Πίστευε πραγματικά ότι λάμβανε το μήνυμα;

Ή χρησιμοποίησε την υποτιθέμενη αγγελική αυθεντία για να επηρεάσει τον Dee;

Δεν έχουμε τρόπο να γνωρίζουμε με βεβαιότητα.

Η δύναμη ενός «υπερφυσικού μηνύματος»

Το περιστατικό δείχνει όμως έναν πραγματικό κίνδυνο που υπάρχει σε κάθε σύστημα στο οποίο ένας άνθρωπος ισχυρίζεται ότι μιλά με απόλυτη υπερφυσική αυθεντία.

Αν κάποιος πει:

«Αυτό θέλω εγώ»,

μπορούμε να διαφωνήσουμε.

Αν πει:

«Αυτό διέταξε μία ανώτερη οντότητα»,

η πίεση μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερη.

Για αυτό στην ιστορική μελέτη της μαντικής πρέπει πάντοτε να εξετάζουμε όχι μόνο τις τελετουργίες αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις εξουσίας που δημιουργούνται γύρω από αυτές.

Το τέλος της συνεργασίας

Ο Dee και ο Kelley τελικά χωρίστηκαν.

Η ακριβής διαδικασία ήταν περισσότερο σύνθετη από μια απλή ξαφνική ρήξη, όμως μέχρι το 1589 η συνεργασία είχε ουσιαστικά τελειώσει.

Ο Dee επέστρεψε στην Αγγλία.

Ο Kelley παρέμεινε στην κεντρική Ευρώπη και ασχολήθηκε περισσότερο με την αλχημεία.

Είναι όμως πολύ ενδιαφέρον ότι ο Dee δεν εγκατέλειψε εντελώς την πίστη του στις αγγελικές επικοινωνίες μετά τον Kelley.

Η Harkness επισημαίνει ότι πολλά χρόνια αργότερα εξακολουθούσε να επιχειρεί επικοινωνία με τη βοήθεια άλλου scryer.

Αυτό είναι ισχυρή ένδειξη ότι, τουλάχιστον για τον ίδιο τον Dee, το σύστημα δεν αποτελούσε απλώς ένα τέχνασμα του Kelley που εγκατέλειψε μόλις τελείωσε η συνεργασία τους.

Ήταν ο Kelley απατεώνας;

Δεν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα.

Υπάρχουν τρεις βασικές δυνατότητες.

Ο Kelley μπορεί να εξαπατούσε συνειδητά τον Dee.

Μπορεί να πίστευε ειλικρινά στις εικόνες και στις φωνές που περιέγραφε.

Ή μπορεί να υπήρχε ένας συνδυασμός αυτών των δύο, με ειλικρινείς εμπειρίες, ερμηνεία, φαντασία και περιστασιακή χειραγώγηση.

Οι ιστορικοί εξακολουθούν να συζητούν το ζήτημα.

Αυτό είναι και το επιστημονικά σωστό σημείο να σταματήσουμε.

Δεν μπορούμε να μετατρέψουμε την αβεβαιότητα σε βεβαιότητα μόνο επειδή μία απάντηση είναι πιο συναρπαστική.

Θα μπορούσε να ήταν ψυχολογικό φαινόμενο;

Από τη σύγχρονη σκοπιά υπάρχουν πολλές πιθανές μη υπερφυσικές εξηγήσεις.

Το scrying περιορίζει τα οπτικά ερεθίσματα.

Η έντονη συγκέντρωση αυξάνει την απορρόφηση.

Η προσδοκία επηρεάζει την αντίληψη.

Η παρειδωλία δημιουργεί μορφές μέσα σε ασαφή σχήματα.

Η φαντασία μπορεί να παράγει εξαιρετικά ζωντανές εσωτερικές εικόνες.

Και οι κοινωνικές προσδοκίες μπορούν να επηρεάζουν αυτό που ένας άνθρωπος θεωρεί ότι πρέπει να δει.

Αυτό δεν μας επιτρέπει να διαγνώσουμε τον Kelley τέσσερις αιώνες αργότερα.

Μας δείχνει απλώς ότι δεν είναι απαραίτητο να υποθέσουμε αγγελική παρουσία για να εξηγήσουμε το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να βιώνει έντονες εικόνες κατά τη διάρκεια scrying.

Τότε γιατί οι καταγραφές είναι τόσο περίπλοκες;

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια.

Αν πρόκειται απλώς για απάτη, γιατί δημιουργήθηκε ένα τόσο περίπλοκο σύστημα;

Πίνακες.

Γλώσσα.

Ονόματα.

Γράμματα.

Κοσμολογία.

Κλείδες.

Οράματα.

Μακροχρόνιες συνομιλίες.

Ένας απατεώνας θα έπρεπε να διατηρεί ένα εξαιρετικά σύνθετο σύστημα επί χρόνια.

Από την άλλη πλευρά, η πολυπλοκότητα από μόνη της δεν αποδεικνύει υπερφυσική προέλευση.

Οι άνθρωποι έχουν δημιουργήσει εξαιρετικά πολύπλοκες θρησκευτικές, λογοτεχνικές και γλωσσικές κατασκευές σε κάθε εποχή.

Το μυστήριο παραμένει ιστορικό και ψυχολογικό.

Ο Dee δεν ήταν «τρελός επιστήμονας»

Είναι επίσης λάθος να αντιμετωπίζουμε τον Dee με τα σημερινά όρια μεταξύ «επιστήμης» και «μαγείας».

Στον 16ο αιώνα αυτά τα όρια δεν ήταν ίδια.

Ένας λόγιος μπορούσε να μελετά μαθηματικά και αστρολογία.

Γεωγραφία και αλχημεία.

Οπτική και αγγελολογία.

Οι μελετητές σήμερα εξετάζουν τις αγγελικές συνομιλίες ως μέρος της φυσικής φιλοσοφίας, της θρησκευτικής σκέψης και της αποκαλυπτικής κουλτούρας της ελισαβετιανής εποχής.

Αυτό κάνει τον Dee πολύ πιο ενδιαφέρον από το στερεότυπο του μάγου.

Από τον Dee στον σύγχρονο αποκρυφισμό

Το σύστημα δεν εξαφανίστηκε μετά τον θάνατο του Dee.

Τα χειρόγραφα αντιγράφηκαν.

Ορισμένα κείμενα εκδόθηκαν.

Μεταγενέστεροι αποκρυφιστές επανερμήνευσαν το υλικό.

Αιώνες αργότερα η λεγόμενη Ενωχιανή μαγεία έγινε σημαντικό κομμάτι διαφορετικών δυτικών εσωτερικών ρευμάτων.

Αυτό όμως σημαίνει ότι πρέπει πάντα να διαχωρίζουμε δύο πράγματα:

το σύστημα του Dee και του Kelley του 16ου αιώνα και τα μεταγενέστερα συστήματα που δημιουργήθηκαν πάνω σε αυτό.

Δεν είναι απαραίτητα ταυτόσημα.

Και η Wicca;

Η ιστορία αυτή επίσης δεν είναι ιστορία της αρχαίας ή παραδοσιακής Wicca.

Ο Dee πέθανε περισσότερο από τρεις αιώνες πριν από τη δημόσια εμφάνιση της σύγχρονης Wicca.

Οι Ενωχιανές πρακτικές ανήκουν ιστορικά στον χώρο της αναγεννησιακής και μεταγενέστερης τελετουργικής μαγείας.

Σήμερα ένας εκλεκτικός practitioner μπορεί φυσικά να συνδυάζει Wicca, Tarot, Ενωχιανά σύμβολα, κρυστάλλους και scrying.

Αυτό όμως είναι σύγχρονος συγκρητισμός.

Δεν αποδεικνύει ότι η Ενωχιανή παράδοση είναι αρχικό τμήμα της Wicca.

Η μεγαλύτερη κληρονομιά του Dee

Ο Dee προσπάθησε να κάνει κάτι εξαιρετικά φιλόδοξο.

Δεν ήθελε μόνο να μάθει το μέλλον.

Ήθελε να επαναφέρει τη χαμένη γνώση του κόσμου.

Ήθελε μία παγκόσμια γλώσσα.

Μία καθαρή θεολογία.

Ένα σύστημα που θα ένωνε τη φύση και το θείο.

Μία γνώση που θα ξεπερνούσε τα ανθρώπινα βιβλία.

Για αυτό χρησιμοποίησε έναν scryer.

Κρυστάλλους.

Καθρέφτες.

Πίνακες.

Σύμβολα.

Και αμέτρητες σελίδες καταγραφών.

Η British Library εξακολουθεί σήμερα να διατηρεί τα χειρόγραφα αυτής της προσπάθειας.

Τι είναι πραγματικό;

Ο John Dee ήταν πραγματικό ιστορικό πρόσωπο.

Ο Edward Kelley ήταν πραγματικός συνεργάτης του.

Οι αγγελικές συνεδρίες καταγράφηκαν πραγματικά.

Τα χειρόγραφα υπάρχουν.

Οι παράξενοι πίνακες υπάρχουν.

Οι «48 Αγγελικές Κλείδες» υπάρχουν μέσα στα σωζόμενα χειρόγραφα.

Τα αντικείμενα που συνδέονται με τις πρακτικές του βρίσκονται σε μουσεία.

Ο οψιδιανός καθρέφτης που συνδέθηκε με τον Dee είναι πραγματικό μεσοαμερικανικό αντικείμενο.

Αυτά είναι ιστορία.

Το αν ο Kelley έβλεπε αντικειμενικά αγγέλους είναι άλλο ζήτημα.

Το αν η Ενωχιανή γλώσσα προήλθε από μη ανθρώπινες οντότητες είναι άλλο ζήτημα.

Το αν ο καθρέφτης άνοιγε πραγματική πύλη είναι άλλο ζήτημα.

Για αυτά δεν έχουμε επιστημονική απόδειξη.

Το πραγματικό μυστήριο

Ίσως λοιπόν το μεγαλύτερο μυστήριο του John Dee να μην είναι ο καθρέφτης του.

Είναι ο ίδιος ο Dee.

Ένας από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους της εποχής του αφιέρωσε χρόνια στην προσπάθεια επικοινωνίας με αγγέλους.

Κρατούσε λεπτομερή αρχεία.

Συνδύαζε μαθηματικά, θεολογία, γλώσσα, αλχημεία και τελετουργία.

Δεν θεωρούσε ότι εγκατέλειπε τη γνώση.

Πίστευε ότι προχωρούσε βαθύτερα μέσα σε αυτήν.

Και αυτό μας δείχνει πόσο διαφορετικός ήταν ο κόσμος της Αναγέννησης από τον δικό μας.

Σήμερα χωρίζουμε εύκολα τις έννοιες:

επιστήμη,

θρησκεία,

μαγεία,

γλώσσα,

ψυχολογία.

Για τον Dee τα σύνορα ανάμεσά τους μπορούσαν να είναι πολύ πιο ασαφή.

Όπως ακριβώς η εικόνα μέσα στον σκοτεινό καθρέφτη.

Στο Κεφάλαιο 8 — Καθρέφτης και Φως Κεριού θα εξετάσουμε τι συμβαίνει όταν μια αδύναμη φλόγα, το σκοτάδι και η αντανάκλαση συνδυάζονται. Θα δούμε τις παραδόσεις mirror scrying με χαμηλό φωτισμό, γιατί το ανθρώπινο πρόσωπο μπορεί να φαίνεται ότι μεταμορφώνεται και πώς πραγματικά οπτικά φαινόμενα γέννησαν ιστορίες για μορφές, πνεύματα και «πρόσωπα μέσα στον καθρέφτη».